Jekyll2026-10-02T21:06:10+00:00https://satranckahvesi.com/feed.xmlSatranç KahvesiKahve eşliğinde satranç sohbetleri; açılış teorisinden oyun sonlarına, turnuva günlüklerinden kitap incelemelerine köşe yazıları.Capablanca mağlup edilebilir mi?2026-09-27T00:00:00+00:002026-09-27T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/capablanca-maglup-edilebilir-miBu yazının orijinali ilk olarak Macaristan'da yayınlanan satranç dergisi Magyar Sakkvilág'da, çeviride kullanılan metin ise Avusturya'da yayınlanan Wiener Schachzeitung'da 1925 yılında basılmıştır.
Her savaşçı nihayetinde yaşlandığı, zayıfladığı ve bitap düştüğü için esasen başlıkta yer alan soruyu şu şekilde değiştirmek lazım: "Capablanca şimdiki yüksek formundayken mağlup edilebilir mi?"
Dünya Şampiyonu yakın zamanda yayınlanan, belli bir teslimiyetin göze çarptığı bir röportajında bu soruyu kısmen yanıtlıyor. Hadi belki bu fazlasıyla sevilen bir "alçakgönüllülük" stratejisi olarak addedilebilir. Fakat her hâlükârda gerçek şu ki Capablanca hiçbir
şekilde satranç bilgisinin, becerisinin ve çabasının son sözü anlamına gelmiyor. Ana zayıflığı olarak satrançta "mucize"yi reddetmesini görüyoruz.
Kendisinden büyük teorik atılımlar talep etmek istemiyoruz fakat tespit etmemiz lazım ki açılışların ele alınmasında eski buluşların arkasına çok fazla saklanıyor, özellikle de birkaç büyük öncülü takip etmeye eğilimi var. Örneğin Marshall ile olan maçında Lasker'in serbestleştirme manevrası 6... Nf6-e4'ü (Vezir Gambiti'nin Ortodoks devam yolunda) sıklıkla kullanıyor. Hatta Lasker'e karşı maçının ünlü 10'uncu partisinde --kendisine bir dizi iyileştirmenin ardından zaferi getiren-- artık arkaik sayılabilecek Steinitz Manevrası'nı (Qa5, Bd7, Rd8 vs.) uyguluyor.
Siyah taşlarla istisnasız bir şekilde sağlam İspanyol ve Vezir Gambiti açılışlarını seçmesi bu gözlemimizin ardından elbette son derece tabii görünüyor. Kendisi, McCutcheon Savunması'na karşı Lasker'in sadeleştirme sistemi 5. exd5'i kesin bir doğru olarak kabul ediyor. Lasker ise New York'ta gördüğümüz gibi daha yeni ve keskin metotlara başvuruyor (5. Ne2?!).
Eğer fazla analiz edilmemiş herhangi bir varyantta (örneğin Sicilya veya Hollanda Savunması'na karşı) Capablanca'nın takip edebileceği parlak bir model yoksa oyun anlayışı belli bir yüzeysellik gösteriyor, gerçi böyle durumlarda da harika taktik yeteneği daha parlak bir şekilde ışıldıyor!
Capablanca'yı mağlup edebilmek için parlak bir hayal gücü ve yeterli bir teknik eğitim gösteren gözüpek bir yeni satranççı çıkarsa (belki Alekhine, belki de Réti?) yüce bir satranç misyonu, Kübalı Capablanca tarafından tamamına erdirilmiş olarak addedilebilir: Savaşçı Steinitz ve filozof Lasker'den sonra bir "dünya insanı" geldi, büyüleyici kişiliği ve zarif oyun tarzıyla satranç sanatının popülerleşmesine muazzam katkılarda bulundu.
Satranç tahtı sallanıyor. Dünya şampiyonluğu sorunu aslında şöyle de ifade edilebilir: 10 bin dolarlık zırh delinebilir mi?
]]>FM Tarık SelbesMar del Plata (Clarin) 1982 ve Jan Timman2026-09-26T00:00:00+00:002026-09-26T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/mar-del-plata-clarin-1982-ve-jan-timmanBu yazı, geçtiğimiz aylarda yaşamını yitiren satranç efsanesi Jan Timman'ın (1951-2026) yaşantısından küçük bir bölüme odaklanacak. Timman'ın reyting listesinde dünya şampiyonu Karpov'un ardından ikinci sırada yer aldığı 1982 senesine gideceğiz. Buenos Aires'in iyileştirici havasında Timman'ın partilerinin öğretici anlarına odaklanacağız. Yazının ikinci bölümünde ise Timman'ın kariyerinin farklı bölümlerinden derlediğim öğretici konumlara yer vereceğim.
Oyunların önemli anlarında okuyucuyu Timman ile birlikte hamleleri bulmaya davet ediyorum. Timman'ın turnuva oyunlarını incelerken satranç tarihinin başka efsane isimlerine de elbette değinme şansımız olacak. Benim için öğretici olan bu denemenin okuyucu için de faydalı olacağını umuyorum.
{[P]} 31... Bxc5! { Siyahın güçlü seçeneklerinden yalnızca biri. } 32. Rxc5 Nxc5 33. Bxe5 { [P] [%csl Gh6][%cal Ge3h6] } (33. Qxc5 {[P]} 33... Rd2 $19 { Siyahın 31. hamlesinin ana fikri buydu. }) 33... Nd3! $19 { Bu hamle sayesinde şimdi 34.Qxh6 olmuyor. Kalite fazla olan Siyah, kolaylıkla olmasa da kazanmasını bildi. } 0-1
Dünyanın ilk on isminden beşinin katıldığı (Karpov, Timman, Polugaevsky, Portisch, Andersson) 1982 Mar del Plata turnuvası Timman'ın kariyerinin en önemli zaferlerinden biridir. Oysa öğretici eserleriyle tanınan Zenon Franco'nun (1956-2024) aktardığına göre turnuvaya katılmadan önce Timman hastadır. İlk turu Bent Larsen'e kaybederek kötü bir başlangıç yapsa da Güney Amerika havasının kendisine yaradığını sonraki turlarda hissedecek ve Arjantin'de oynanan son Clarin turnuvasını kazanacaktı.
Şampiyon şöyle diyordu: "Acı bir öksürük ve çatlamış dudaklarla kıvranırken, Madrid'den Arjantin Pampas'ına giden, on saatlik direkt gece uçuşuna bindim. Córdoba'da uçaktan indiğimizde hava kararmıştı; güneş hâlâ parlıyordu ve çimenlerin taze kokusunu derin bir nefesle içime çektim. Daha sonra öğrendim ki, Arjantin'de bu bölge akciğer rahatsızlığı olan insanlar için favori bir yer."
Clarin turnuvasını 1979 senesinde Spassky ve Petrosian'ı da yenerek (!), 1980'de ise Karpov ve Timman önünde kazanan Bent Larsen, 1982'ye gelindiğinde harika bir sonuç elde edemese de ilk tura zaferle başlamıştı. Aynı yıl Buenos Aires'e taşınan Larsen ömrünün sonuna kadar orada ikamet etmiştir.
Nf3 Nf6 2. c4 b6 3. g3 Bb7 4. Bg2 g6 5. b3 Bg7 6. Bb2 O-O 7. O-O e6 8. Nc3 d5 9. cxd5 Nxd5 10. Qc1 c5 11. Nxd5 Bxd5 12. Bxg7 Kxg7 13. d4 cxd4 14. Rd1 Nc6 15. Nxd4 Nxd4 16. Rxd4 Qf6 17. Rh4 g5 18. Rg4 Bxg2 19. Kxg2 h6 20. h4 Qf5 21. Qc3+ e5 { Romanovsky'nin oyunun "dördüncü aşaması" dediği vezir ve kalelerin tahtada olduğu bir final var karşımızda. Oyunun gidişatı olaysız olsa da, siyah şahın biraz daha zayıf ve beyaz taşların aktif olması nedeniyle Beyazın konumu daha iyi olabilir. Elbette yalnızca Stockfish'in desteğiyle bu üstünlüğü artırmaya çalışmak mümkün olabilir. } (21... Qf6 22. Qc1 Qf5 $10) 22. Rc4 (22. f3 { Stockfish Siyaha ...f6 oynatarak yedinci yatayı zayıflatmayı öneriyor. } 22... Rac8 23. Qe3 f6 24. Rd1 $14) 22... Rac8 23. Rc1 Rxc4 24. Qxc4 Rd8 25. hxg5 hxg5 26. Qc2 Qe6 27. Qe4 Rd4 28. Qa8 a5 29. Rc8 Qd5+ 30. Qxd5 Rxd5 1/2-1/2
Oyunun kendisi belki çok heyecan verici değil, ancak bu videoyu paylaşmama vesile oluyor:
Belgeselin bu bölümünde Timman, Andersson ve Ree sohbet ederken görülebilir.
Sade, teknik konumlara olan hâkimiyeti nedeniyle bir oyunsonu efsanesi olarak anılan Andersson, 1982 Clarin turnuvasını 1 galibiyet ve 12 beraberlikle bitirmişti.
e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bb5 a6 4. Ba4 Nf6 5. O-O Be7 6. Bxc6 { Günümüzde de üst seviyelerde karşılaşılan bu hamlenin amacı, kırışmalı İspanyol'u (1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bb5 a6 4. Bxc6 dxc6) Siyahın az evvel geliştirdiği atın ve filin uygunsuz konumda olduğu iddiasıyla oynamaktır. } 6... dxc6 { [%csl Re7,Rf6] } 7. d3 { [%csl Ge5][%cal Gf3e5] } 7... Nd7 { Siyah hemen uygunsuz durumdaki atının yerini düzelterek başlıyor. Artık f-piyonu kullanılabilir. } 8. Nbd2 O-O { Beyaz genel olarak d4 veya f4 sürüşü ile merkezdeki üstünlüğünü ve taş etkinliğini artırmak ister. Siyahınsa fil çiftiyle uzun vadeli bir oyun hedeflediği söylenebilir. } 9. Nc4 Bf6 (9... f6 { Bu hamle daha sık tercih ediliyor. } 10. Nh4 { Siyahın oyundaki fikriyle kaçınmak istediği hamle budur. } { [%cal Gh4f5] } 10... Nc5 11. Nf5 Bxf5 12. exf5 Qd5 13. Qg4 e4 14. Ne3 Qe5 15. Nc4 Qd5 { Karpov, Anatoly - Petrosian, Tigran V, 1/2-1/2, URS-chT, 1975, https://lichess.org/BTXbkyqM }) 10. b4!? { [D] Siyahın vezir kanadı piyonlarının ilerleyişini önleyerek filini geliştirmek istiyor. } { [%csl Gc6,Gc7,Gb7,Ga6][%cal Gc1b2] } (10. b3 { Piyonlara artık tahtada olmayan açık renkli filinin görevini vermek daha yaygın bir yöntem. } 10... Re8 11. Bb2 c5 12. a4 b6 13. h3 { [%cal Gf3h2,Gf2f4] } 13... Rb8 14. Nh2 b5 15. axb5 axb5 16. Ne3 $14 { Kholmov, Ratmir D - Beliavsky, Alexander G, 1-0, URS, 1982, https://lichess.org/cfiMhpFM } { [%cal Gf2f4,Ge3d5,Ge3f5] }) 10... Re8 11. Bb2 b6 { [%cal Gc8b7,Ga6a5] } 12. Bc3 g6 13. Nfd2 { [%csl Gf4][%cal Gf2f4] } 13... c5 14. a3 cxb4 15. axb4 Nb8?! { [P]
İlk kritik an. Siyah zaman bulabilirse atını d4-karesine götürmek istiyor. Bunu başarırsa güzel bir konumu olacak. } (15... b5 16. Ne3 { [%cal Gd2b3,Ge3d5] } 16... Nb6 { Daha sağlamdı. } { [%cal Gb6a4] }) 16. f4! exf4 17. Bxf6 (17. e5 Bg7 18. Qf3 { [%csl Ra8] } 18... Ra7 19. Qxf4 Be6 20. Ne4 $16) 17... Qxf6 18. e5 Qc6 19. Ne4 { [%cal Ge4f6] } 19... Nd7 20. Rxf4 Bb7 { [P] } 21. Qd2! (21. Qf3?! b5 22. Na5 Qb6+ 23. Kh1 Nxe5! 24. Nf6+?? Qxf6 $19) 21... b5 22. Ne3 (22. Na5 Qb6+ 23. Kh1? Bxe4 24. Rxe4 Rxe5 $17) 22... Qb6 (22... Rxe5? { [P]
Beyaz atların gazabından kurtulmanın olanaksızlığını gösteren bir egzersiz olurdu. } 23. Ng4! { [%cal Gg4h6,Rg4f6] } 23... Re7 24. Nef6+ Nxf6 (24... Kh8 25. Nxd7 Rxd7 26. Ne5 $18) 25. Rxf6 { Siyah vezire kaçacak uygun bir kare yoktur. } 25... Qd5 { [P] } 26. Rxg6+! $18) 23. d4 (23. Nc5! Nxc5 (23... Rxe5 24. Ng4! Nxc5 25. bxc5 Rxc5 26. d4 Rd5 27. Nh6+! $18) 24. bxc5 Qxc5 25. d4 $18 { [%cal Ge3g4] }) 23... Bxe4 24. Rxe4 Rad8 { [%cal Gd7e5] } 25. Qf2 Nf6?! (25... f6 { Şahı böylesine zayıflatmak riskli görünüyor ancak Stockfish'e göre çok daha iyi savunma olanakları sunardı. }) 26. Rf4 Nh5 27. Rxf7 Qxd4 { [%csl Ga1][%cal Gd4a1] } 28. Rf1 Qxe5 { [P] } 29. Ng4! { Atın koyu renklerden saldırısı belirleyici olacak. } { [%cal Gg4h6,Gg4e5] } 29... Qg5 { [%csl Gh6] } (29... Qd4 30. Qxd4 Rxd4 31. Nh6+ Kh8 { [P] } 32. g4! $18 { Bu kazandıran ayrıntı nedeniyle Siyah vezirleri değiştiremez. }) 30. h3 { Siyah neredeyse zugzwang durumundadır, ancak yine de hemen kazanmak mümkün değil. } 30... c6 31. Qf3 Qd2 32. c3 Qg5 33. Qxc6 Rf8 34. Qe6 Rxf7 35. Qxf7+ Kh8 36. Qc7 Qd2?? { Bu hamleyle birlikte Siyah belki de terk ediyor. } (36... Re8) 37. Qe5+ Ng7 38. Rf7 Rg8 39. Nf6 $18 { [%cal Rf6e8,Gf6g8] } 1-0
Turnuva oynandığı sırada 71 yaşında olan Miguel Najdorf, yaşına rağmen bu devler arenasında yalnızca 3 oyun kaybetmişti. 30 yaşındaki rakibi ise belki de bu oyunun yarattığı ivmeyle turnuva zaferine imza atacaktı.
Kasparov şöyle aktarıyor: "Najdorf, tıpkı Arjantin Şampiyonası'nda olduğu gibi defalarca birinci bitirdiği, geleneksel Buenos Aires ve Mar del Plata turnuvalarının ilham kaynağıydı. Daha sonraki yıllarda, yaşın ağırlığı kendini hissettirmeye başladığında, bu turnuvalara onur konuğu olarak katılırdı. Bazen masaların arasında dolaşıp pozisyonları büyük bir ilgiyle incelerken kendini kaybeder ve boş sandalyelerden birine oturuverirdi. Oyuncular gülümser, belki de içlerinden Najdorf'un tahtada aniden bir hamle yapıp yapmayacağını merak ederlerdi."
İkinci Dünya Savaşı nedeniyle ülkesine dönmeyerek Arjantin'de kalan Najdorf, ülke satrancının gelişimine katkı sunmuş ve Oscar Panno gibi isimlere ilham kaynağı olmuştu.
d4 d5 2. c4 dxc4 3. Nc3!? e5 4. e3 exd4 5. exd4 Nf6 6. Bxc4 { 1. e4 e6 2. d4 d5 3. exd5 exd5 4. c4 hamle sıralamasıyla bu konuma ulaşmak mümkün. } 6... Be7 { Oyundaki hamleyle Siyah vezirin d5-karesi üzerindeki kontrolünü sürdürerek d5-karesini bloke etme stratejisini uygulayacağının sinyallerini veriyor. } { [%csl Gd5] } (6... Bd6 7. Nf3 O-O 8. O-O Nc6! { [%csl Gg4,Gd4][%cal Gc8g4] } (8... Bg4?! 9. h3 Bh5 10. g4! Bg6 11. Ne5 $18 { Konum neredeyse kazançtır. Doğan - Alaz, 2019 Mersin Açık. }) 9. h3 h6 10. Qc2 { Bir başka önemli tabiya konuma götürürdü. }) 7. Nf3 O-O 8. h3 (8. O-O Bg4 { Buradan doğacak karmaşaya izin vermek istemiyor. }) 8... Nbd7 { Siyah d5-karesini bloke etme planına devam ediyor. } 9. O-O Nb6 10. Bb3 c6 11. Re1 Nfd5 (11... Nbd5 12. Bg5 Be6 13. Ne5 Nc7 14. Bc2 Re8 15. Qd3 g6 16. Qf3 Nfd5 17. Bxe7 Qxe7 18. Qg3 Rad8 19. Rad1 Nf6 20. f4 $36 { Razuvaev, Yuri S - Bagirov, Vladimir, 1-0, URS-ch sf, 1982, https://lichess.org/RUyIx5V4 } { [%csl Ge5] }) 12. Ne4 { [%cal Ge4c5,Ge4g5] } 12... Re8 13. Bd2 Bf5 { [D] } 14. Ng3 { İzole vezir piyonu ile oynayan Beyaz taş değişimlerinden sakınarak ilerliyor, fakat bu noktada Stockfish } (14. Ne5! Bxe4 15. Rxe4 { ile devam etmeyi daha çok beğeniyor. } { [%cal Gd1h5] }) 14... Be6 15. Bc2 Nd7 16. a3 Nf8 17. Bd3 g6 { [%csl Gg3,Gd3] } 18. Bh6 Nf6 19. Qd2 Bd5 20. Ne5 Ne6 { Karşılıklı manevraların ardından Siyahın konumundan memnun olması gereken bir duruma ulaşıldı. } 21. Bc2 Nd7 22. Ng4 Bg5 23. Bxg5 Qxg5 24. Qb4? { Elbette vezirlerin değiştirilmesi Beyazın işine gelmiyor, ancak beyaz vezirin uzaklaşmasının ardından Siyaha şah kanadında saldırı imkânı doğuyor. } (24. Qxg5 Nxg5 $10 { Siyahın izole piyon nedeniyle sembolik bir üstünlüğü olurdu. }) 24... Nf6 (24... h5! 25. Ne3 Nf4 { Siyahın harika bir saldırısı olurdu. Örneğin, } { [%cal Gh5h4] } 26. Nxd5 cxd5 27. Qxb7 Nb6! $19 { [%cal Gh5h4] }) 25. Re5 Qh4 26. Nxf6+ Qxf6 27. Ne4? { [D] } (27. Rae1 $10) 27... Qd8? (27... Qg7! { ...Nxd4 ve ...f6 olanaklarını elinde tutarak! Örneğin, } { [%csl Ge5][%cal Gf7f6] } 28. Nd6 { Oyunda oynanan hamle buna engel olmak içindi, ancak burada da Siyah karmaşadan avantajlı çıkan taraf oluyor. } (28. Bb3? a5 29. Qb6 Bxb3 30. Qxb3 Nxd4! $19) (28. Nc3 Nxd4! $19) 28... Red8 29. Nxb7 Rdb8 30. Qe7 Re8! 31. Qh4 Nxd4 { Devamında Siyah taş etkinliği sayesinde üstünlüğünü kanıtlayacaktır. } 32. Rxe8+ Rxe8 33. Bd3 Ne2+ 34. Bxe2 Qxb2! $19) 28. Bb3 a5 29. Qc3 Bxb3 30. Qxb3 Qxd4 (30... Nxd4 31. Rxe8+ Qxe8 32. Nf6+ Kf8 33. Qxb7 Qc8 34. Nxh7+ Kg7 35. Qxc8 Rxc8 36. Ng5) (30... Kg7 31. Rd1 b6) 31. Nf6+ Kh8 32. Rae1 Reb8?? { [P]
Beyaz taşlar bu denli etkinken böylesine pasif bir savunma hamlesinin sonuçları ağır olacak. } (32... Red8 33. Qxb7 Kg7! { [%csl Gf7][%cal Ga8a7] } 34. Rxe6 Ra7 35. Ne8+ (35. Qxc6 fxe6 36. Rxe6 $13) 35... Kg8 36. Nf6+ Kg7 $10) 33. R1e4! { Bu harika dokunuşla vezir yerinden edilir ve Siyah Rh4 ve Qc3 fikirlerine engel olamaz. } { [%cal Ge4h4] } 33... Qd8 (33... Qd6 34. Qc3! $18) 34. Rxe6! (34. Qf3 $18 { [%cal Ge4h4,Ge5e6] }) 34... fxe6 35. Qc3 Qe7 { [%csl Gg7][%cal Ge7g7] } 36. Nh5+ Kg8 37. Rxe6 Qf7 38. Nf6+ Kf8 (38... Kh8 { Daha dirençli bir savunma olabilirdi. } 39. Nh5+ Kg8 40. Rf6 Qc7 41. Qc4+ Kh8 42. Rf7 Qe5 43. Nf6 $18) 39. Qc5+ Kg7 40. Re7 Kxf6 41. Qe5# 1-0
Arjantin satrancına damga vuran 1935 doğumlu Büyükusta Oscar Panno, 1953'te Dünya Gençler Şampiyonu ve yine aynı sene Arjantin şampiyonu olmuştu. Oyunlarını incelediğimiz geleneksel Mar del Plata turnuvasını farklı yıllarda kazanmıştı.
1950'li yıllarda yıldızı parlayan Oscar Panno, satranç gelişimi için pek kaynağın bulunmadığı bir coğrafyada yaşıyordu. Arjantin'de Shakhmaty dergisinin sayılarını "1 yıl geriden" takip ediyorlar ve bu eksikliği kapatmak için yoğun çaba harcamak zorunda kalıyorlardı. 1956 yılında Adaylar Turnuvası'nda oynamaya hak kazanacak, fakat turnuva zamanına kadar askerlik görevini sürdürdüğü için turnuvaya hazırlanma şansı olmayacaktı. Belki de bu nedenle, Smyslov'un rahatça birinci olarak Botvinnik ile oynama hakkı elde ettiği turnuvada, sonuncu olan hemşerisi Pilnik'in önünde dokuzuncu olacaktı. Yıldızının parladığı yıllarda profesyonel satranç oynamak yerine mühendislik yapmayı tercih eden Panno, bu satırların yazarının da sevdiği Şah-Hint Savunması'nda günümüzde hâlâ sevilen bir varyanta adını vermiştir.
Şu an aktif olmasa da kısa bir süre aktif kalan bir YouTube kanalı da bulunan Büyükusta Oscar Panno, İspanyolca içerikler üretmiş ve Aronian ve Anand gibi isimlerle analizler yapmıştı.
1982'ye dönecek olursak, acaba Timman 0,5/2 ile başladığı turnuvanın geri kalanını 8/8 ile devam ettirebileceğini hayal edebilir miydi?
e4 c5 2. Nf3 e6 3. d4 cxd4 4. Nxd4 Nf6 5. Nc3 d6 {Scheveningen varyantı günümüzde Karpov'un sonraki hamlesi nedeniyle görece az tercih ediliyor. } 6. g4! {Keres Atağı bilgisayarların açılışlarda yarattığı köklü değişime karşın en iyi hamle olma özelliğini koruyor. } 6... h6 7. Rg1 {Timman'ın 1983'te Plovdiv'de oynanan Avrupa Takımlar Şampiyonası'nda Karpov'a karşı oyunu şöyle devam etti: } 7... Be7 (7... Nc6 8. Be3 a6 9. Qe2 Nxd4 10. Bxd4 e5 11. Be3 Be6 12. h4 g6! {Açılış çalışmalarını her zaman iyi yapan Timman'ın bu yeniliği ona açılışta rahat bir konum vermiş ve oyun berabere sonuçlanmıştı. (Karpov - Timman, Plovdiv 1983) }) 8. Be3 Nc6 9. Be2 {g4-piyonu için endişelenmeden Qd2 ile devam edebilmek istiyor. } (9. Qe2 {Timman, "On the Attack" isimli eserinde ertesi sene oynanmış Karpov - Sax partisini incelemiştir. Hâlâ ana devam yolu olan 9. Qe2 hamlesi o partide Karpov'a harika bir galibiyet getirmişti. }) (9. Qd2 {Hemen bu hamleyi yapmak daha sonraları yazışmalı oyunlarda denendi. } 9... Nxd4 10. Qxd4 e5 11. Qa4+ Bd7 12. Bb5 a6 13. Bxd7+ Qxd7 14. Qxd7+ Kxd7 15. O-O-O Rac8 $10 { Bragesjö, Tomas - Perez, Brigiliano, 1/2-1/2, SWE - PHI 2022, https://lichess.org/e3nZq1pM }) 9... a6 10. Qd2 Nxd4 11. Qxd4 e5 12. Qd2 (12. Qd3 {Vezirleri değiştirmeden, e4-piyonunu kaybetmeden sorunsuz şekilde Nd5 zıplayabilmek için. } 12... Be6 13. O-O-O Nd7! (13... Qa5 14. Kb1 Rc8 15. Nd5 $14 { Movsesian, S. - Plat, V., 1-0, 14th Teplice Open 2019, https://lichess.org/gGipmcqE }) 14. Nd5 Bg5 { Vogt, Lothar - Foisor, Ovidiu Doru, 1-0, Rubinstein Memorial 20th, 1982, https://lichess.org/9IkQ67ze } {Aynı yıl içinde oyunda göreceğimiz fikir bir başka partide de uygulandı. }) 12... Be6 {Siyah ...d5 oynamak istiyor. } { [%cal Rd6d5] } 13. Bf3 (13. O-O-O Qa5! $132) 13... Nd7! 14. Nd5 {[P] } (14. O-O-O Qa5! {Yine Beyazın Nd5'i etkisiz hâle getirilmiş olurdu. } { [%cal Ra5d2,Ga5a2] }) 14... Bg5! 15. O-O-O Rc8 16. Kb1 Bxd5 17. exd5 {d5-karesi artık "ölü nokta" haline geliyor. } (17. Qxd5 Bxe3 18. fxe3 Rc6 19. Be2 {d5-karesini Beyaz taşlar için uygun tutardı. } { [%csl Gd5] }) 17... Nc5 18. Rh1 {h-piyonunu feda etmeden saldırmak istiyor ve aynı zamanda Siyahın rok atmasını bekliyor. } 18... Qf6 { [%cal Gf6f3] } 19. Bg2 (19. h4 {Stockfish bu hamlenin oynanabilir olduğunu söylüyor. }) 19... Bxe3 20. fxe3 {[P]
Artık Beyaz h4 sürmek için hazır. } 20... Qh4! 21. Bf3 O-O 22. Qe1 Qd8!? (22... Qxe1 $17 {Bu tip Sicilya oyunsonları genelde Siyaha oldukça rahat bir oyun verir, ancak Timman vezirlerin tahtada tutulmasından, vezir-at ikilisinin gücüne güvenerek, çekinmiyor. }) 23. e4 Qb6 {Bitirici ...Na4 tehdidi ile. } { [%cal Gc5a4] } 24. Qe3 Qb5 25. h4 Na4 26. Qb3 Rc5 {İbrenin eşitliği gösterdiği bu anda Beyazın dakik olması gerekiyor. } { [%csl Gc8][%cal Gf8c8] } 27. Rh3 (27. g5! { [%csl Gg4][%cal Gf3g4] } 27... Rfc8 28. Rc1 Qa5 { [%cal Gc5b5] } 29. Bg4 {Bu incelik c7-karesinin vezire kapanması ile ilişkili taktiksel bir detayı barındırıyor. } (29. c4 b5 30. Be2? bxc4 31. Rxc4 Rxc4 32. Bxc4 Qc7 $19) 29... Rb5 (29... R8c7 { [%cal Gc5b5] } 30. c4 b5 31. Be2 bxc4 32. Rxc4 Rxc4 33. Bxc4 {Burada Qc7 oynanabilmesi durumunda Siyahın üstünlüğü olacaktı. }) 30. Bxc8 Rxb3 31. cxb3 $10) 27... Rfc8 28. c3 (28. Rc1?? Rxc2 29. Rxc2 Qf1+ $19) 28... R8c7 29. Ka1 Qd7 { [%csl Gc5][%cal Gc5b5] } 30. Be2 b5 {Kritik konuma ulaşıldı. } { [%cal Gb5b4] } 31. a3 { Belki de Beyaz için işleri geri dönülmez şekilde zorlaştıran hamle! Rakibin oynadığı taraftan yapılan piyon sürüşleri rakibe hedefler verir. Bekleyerek savunmanın inceliklerini gösteren çok hoş bir varyant şöyle olabilirdi: } (31. Rf1 b4 32. Qc2!! {Orijinal ve öğretici bir konsept! Beyaz bxc3 durumunda b3 ile devam etmek ve şah kanadı saldırısını sürdürmek istiyor. } 32... bxc3 33. b3! $132 { [%cal Gh3g3,Gg4g5] } 33... Rb7 34. Rg3 { [%cal Gg4g5] } 34... g6! 35. Rgf3 {Makinenin eşitlik gösterdiği ve 3 sonucun da masada olduğu anlaşılması güç bir konum. }) 31... a5! 32. Kb1 Rb7 33. Rg3 g6! {Yine öğretici bir savunma hamlesi. } { [%cal Rg4g5,Rh6h5,Bh4h5,Bg6g5] } 34. g5 h5 35. Bf1 Rcc7! {...Nc5 ve ...b4 fikirleriyle! } { [%cal Ga4c5] } 36. Qc2 b4 37. axb4 axb4 38. c4 b3 39. Qg2 (39. Rxb3 Rxb3 40. Qxb3 Nc5 { [%cal Gd7a4,Gc5e4,Rd7g4,Gc7b7] } 41. Qc3 Rb7 $19) 39... Rb4 40. Qh3 Qxh3 {Her yol Roma'ya! } 41. Rxh3 Nc5 { [%cal Gb4a4,Gc7a7] } 42. Kc1 Nxe4 43. Re3 Nc5 44. Kd2 Na4 45. Rc1 (45. Rb1 Nb6 $19) 45... Nxb2! 46. c5 (46. Kc3 Nxc4 47. Kxb4 Nxe3 48. Rxc7 Nxd5+ $19) 46... Rd4+ 47. Ke2 Rxc5 48. Rxc5 dxc5 49. Rxb3 Nc4 50. Rc3 Rxh4 51. Ke1 Re4+ {Beyaz terk etti. } 0-1
Reyting sıralamasında Karpov'dan sonra ikinci sırada yer alan Timman'ın, Merano'dan yorgun dönen dünya şampiyonu karşısında nasıl bir performans sergileyeceği belki de kendisi için turnuvanın kaderini belirleyecek ve olası bir maçta dünya şampiyonu karşısındaki şansını gösterecekti. Karpov ise bundan önceki Clarin turnuvasıyla beraber o yıllarda neredeyse önüne çıkan her turnuvayı kazanmaktaydı. Timman ve Polugaevsky'e göre, Korchnoi'ya karşı birkaç ay önce unvanını savunmuş olması şampiyonun 1982 Clarin turnuvasındaki performansını olumsuz etkilemişti.
Ne olursa olsun, Timman'ın kariyerindeki en beğendiği oyunu olarak nitelediği bir parti var sırada.
Nf3 c5 2. e4 e6 3. b3 d6 4. Bb2 Nf6 5. Bb5+ Bd7 6. Bxd7+ Nbxd7 7. Qe2 Be7 8. O-O O-O { 1. e4 c5 2. Nf3 d6 3. Bb5+ Bd7 4. Bxd7+ Nxd7 5. O-O Ngf6 6. Qe2 e6 varyantından da oluşabilecek tipik bir Moskova varyantı konumu. } 9. c4 Re8 10. Nc3 (10. d4 { Timman neden hemen Maroczy Düğümü'ne gitmedi bilinmez, zira oyundaki hamleden sonra Siyahın güzel bir olanağı olduğunu göreceğiz. } 10... cxd4 { Pratikte en fazla karşılaşılan hamle olsa da en iyisi olup olmadığı tartışılabilir. } (10... d5 { Stockfish'e göre en iyisi ancak alıcısı az. } 11. e5 Ne4 12. cxd5 exd5 13. Nbd2 Nxd2 14. Qxd2 Rc8 { Sadhwani, Raunak - Xu, Yinglun, 1-0, Chess.com RCC Wk17 Swiss, 2022, https://lichess.org/2nH748pp }) 11. Nxd4 Qb6 12. Rd1 Nc5 13. Nc3 Rad8 14. Rab1 Bf8 15. Qf3 a6 16. Rd2 d5! $10 { Tal, Mihail - Geller, Efim P, 1/2-1/2, URS-ch47, 1979, https://lichess.org/VYrCgd58 } { Beyazın Maroczy düğümünde önlemeye çalıştığı bu hamle Siyah tarafından başarıyla oynanabilirse karşı oyun var demektir. }) 10... Ne5! { Sıkışık konumda bulunan Siyah taş değiştirmek veya atını c6-karesine yöneltmek istiyor. } 11. Nxe5 { En dengesiz yanıt. } 11... dxe5 12. f4! { Beyazın önceki hamlesinin fikri buydu: f-dikeyini ve uzun çaprazı kullanmak. } 12... exf4 (12... Nd7) 13. e5 Nd7 14. Rxf4 { Beyaz Ne4 ve Raf1 ile devam etmek istiyor. Siyah için kritik bir konum. Bizim içinse çok öğretici olacak. } 14... Bg5? { Çok doğal görünen bir hamle. Siyah ...f5 oynamadan önce filini tempo ile etkinleştirmek istiyor ancak d6-karesinin kontrolünün çok daha önemli olduğu anlaşılacak. } (14... f5 { Hemen oynanması çok daha iyi olurdu. } 15. exf6 (15. g4 Bg5 16. Rf2 fxg4 17. Ne4 { [%cal Ge2g4,Gb2e5] } 17... h5 18. h3 $13 { Çok keskin bir oyunla... }) 15... Bxf6 $10 { [%cal Gf6d4] }) (14... f6! { Merkezden karşı oyun fikriyle oynanabilirdi. }) 15. Rf3 f5 { Bir hamle önce harikaydı, şimdiyse Beyazı durdurmak imkânsız.
[P] } 16. Nb5! { Çok yönlü bir hamle! d6-karesine göz dikiyor, d4-sürüşü hazırlanıyor. Beyazın gelişim üstünlüğünü hissetmek bu yolla mümkün olacak. } 16... Nf8 17. d4! cxd4 18. Bxd4 Be7 19. Rd1 { Konum açılınca beyaz taşların gövde gösterisi başlıyor. d6-karesine konacak at Beyaza büyük bir avantaj sağlayacak. } 19... a6 20. Nd6! (20. Nc3?? { Elbette Siyahın toparlanmasına izin vermek tüm avantajı yitirmek demekti. Böylesi bir geri çekiliş e5-piyonunun zayıf olması nedeniyle Siyaha avantaj verecekti. } 20... Qc7 $15 { [%cal Ga8d8,Gf8g6] }) 20... Bxd6 21. exd6 { Çok güçlü bir geçer piyon, muazzam bir fil! Aktif ağır taşlarla birleşince oyunun kaderi belli oluyor. } { [%csl Rg8,Rg7,Re6] } 21... e5 { Siyah piyon fedası ile en azından kalesini etkinleştirmek niyetinde. } (21... Qxd6 22. Bxg7 { Siyah şah kalıcı bir şekilde zayıflardı. } 22... Qc5+ 23. Bd4 $18 { [%cal Gf3g3] }) 22. Bxe5 Nd7 23. Re3 Qb6 24. Bd4 Rxe3 25. Bxe3 Re8 26. Kf2 Nc5 (26... Qc6 { Siyahın durumu kötü ancak bu şekilde hemen kaybetmezdi. }) 27. Qf3! { [%csl Gd5][%cal Gf3d5,Ge3b6] } 27... Re5 28. d7 Qd8 29. Bxc5 { Siyah terk etti çünkü: } 29... Rxc5 30. Qe3 $18 { [%cal Ge3e8,Ge3c5] } 1-0
Dünyanın iki numarası için yine kazanılması gereken bir oyun. Henüz Uluslararası Usta bile olmayan Arjantinli rakibi karşısında büyük reyting ve tecrübe farkının ortaya konması gerekiyordu.
Daha sonra Uluslararası Usta unvanına kavuşacak Sergio Carlos Giardelli (1955-2015) bu turnuvada sonuncu olsa da, ülkesini olimpiyatlarda temsil etmiş ve ülke şampiyonasında dereceler elde etmiş Arjantin satrancının önemli isimlerindendi.
d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nf3 b6 {Vezir-Hint Savunması kariyeri boyunca Timman'ın önemli silahlarından biri olagelmiştir. } 4. Nc3 Bb4 {Artık aynı zamanda Nimzo-Hint sularındayız. } 5. Qb3 c5 6. a3 Ba5! {Gerginliği tutmak oldukça elverişli. } 7. dxc5 bxc5 8. Be3 Ne4! (8... d6 9. O-O-O {Belki de Beyazın planıydı. }) 9. g3 Nc6! 10. Bg2?? { [P]
Beyaz tehdidi gözden kaçırıyor. } 10... Rb8 11. Qc2 { [P] } 11... Rxb2! 12. Qxe4 Bxc3+ 13. Kf1 { Siyah piyon fazladır ve şahın konumu nedeniyle Beyazın bunu telafi etmesi güç görünmektedir. } 13... Qa5 14. Rd1 Bf6 15. Ne1 Qa4 16. Rc1 Bd4 17. Bxd4 Nxd4 18. e3 Nb3 19. Qe5 Ra2 20. Qxg7 Rf8 0-1
Daha sonra Büyükusta unvanına kavuşacak olan Garcia Palermo ülkesini ziyarete gelen Bobby Fischer'in 25 kişiye karşı oynadığı simultane gösteride yer almıştı. Geleceğin dünya şampiyonunu yalnızca 15 hamlede devirmeyi başarmıştı.
Carlos Garcia Palermo bu başarıyı elde ettiğinde 15 yaşındaydı. (Kaynak: Arjantin'de bulunan Rosario ve Güney Santa Fe Satranç Derneği internet sitesinde, Christian Sánchez imzasıyla 2014 yılında yayımlanan Satranç İncileri: Özelde Rosario'nun, genelde ise Arjantin'in satranç tarihine bir yolculuk başlıklı İspanyolca makale).
e4 c5 2. Nf3 Qc7 { Quinteros Varyantı! Siyahla oynayan oyuncu hakkında çok şey söyleyen ilginç bir hamle. Arjantinli Büyükusta orijinal devam yollarını ve tahtada kaosu seven bir oyuncuydu. } 3. c3!? { Beyaz, Alapin varyantında ...Qc7'nin yarayışlı olmayacağını iddia ediyor. } 3... Nf6 4. e5 Nd5 5. d4 (5. c4! $146 { Alapin'de 1. e4 c5 2. c3 Nf6 3. e5 Nd5 4. c4? durumunda konumsal intihar olabilecek bu hamle burada oldukça güçlü. Beyaz pek çok durumda siyah vezirin konumundan da faydalanarak hızla d4 ile merkezi açabiliyor. } 5... Nb4 6. Nc3 N4c6 7. Be2 Nxe5 8. d4 Nxf3+ 9. Bxf3 cxd4 10. Nd5 Qd8 11. Qxd4 $44) 5... cxd4 6. cxd4 d6 7. Bd3 dxe5 (7... Bg4 8. O-O e6 { Açık renkli filin durumu oyundakiyle kıyaslayınca belki de böylesi daha iyidir. }) 8. Nxe5 e6 9. O-O Nc6 10. Nxc6 bxc6! { İzole piyona karşı oynarken bu tipik yaklaşım d5 karesinin kontrolü için önemlidir. } 11. Nd2 c5 { Anlaşılır görünse de Siyah bu tip durumlarda genelde c6-piyonundan kurtulmak için bu denli hevesli olmaz. Belki de Beyazın Qg4 veya Qh5 ile başlayacak olası şah kanadı saldırısı Siyaha korkutucu göründü. } 12. Nf3 (12. Re1! cxd4 13. Qa4+ Bd7 14. Qxd4 $40) 12... Bd6? { [P]
Stockfish gerçek hatanın bu olduğunu söylüyor. Filin nereden geliştirildiği şah güvenliği için önemlidir. } (12... Be7 13. dxc5 O-O { Siyah şah güvendedir ve durum eşittir. }) 13. dxc5! Qxc5 { [P] } 14. Qa4+! Bd7 { [P] } 15. Qg4! { Bu mükemmel vezir manevrası sayesinde Beyaz girişimi elde eder. } 15... g6 { [P] } 16. Bh6! Bf8 17. Bxf8 Kxf8 { Şimdi Siyahın ...Kg7 ardından koordinasyonu sağlamasına izin vermemek gerek. } 18. Rac1 Qb6 19. Ne5 Be8 20. Nc4 Qd8 21. Be4! { [%cal Gf1d1] } 21... Qf6 22. Bxd5 exd5 23. Ne3 Qxb2? (23... Rd8 { ile savunmak ve ...d4 sürüşünü hazırlamak daha iyi savunma şansları verirdi. }) 24. Nxd5 { Siyahın en büyük sorunu, koyu renkli karelerinin ve şahının oldukça zayıf olması. Üstelik merkezin tamamen açık olması, durumunu daha da güçleştirmektedir. } 24... Kg7 25. Rc3! { Qd4 ile başlayacak saldırı engellenemez. Siyah terk etti. Örneğin, } { [%cal Gg4d4] } 25... Qd2 { [P] } 26. Qe4! { [%csl Ge5][%cal Ge4e5] } (26. Rd1 Bd7 27. Qf3 Rhe8 28. Qf6+ Kg8 29. Rcc1 $18) 26... Qg5 27. h4 Qf5 28. Qd4+ f6 29. Re1 Bf7 30. Re7 $18 { [%csl Ge7,Gf7,Gf5,Gf6][%cal Ge7f7,Gg2g4] } 1-0
Fischer'in en yakın dostu ve yardımcısı Arjantinli Büyükusta Miguel Quinteros 1972'de Spassky'e karşı hazırlanırken Fischer'e yardım etmiş ve hatta 1992 senesindeki rövanş maçında da Fischer'in yanında bulunmuştur. Orijinal oyun stiliyle bilinen Quinteros, aynı zamanda Apartheid rejimi zamanında yasaklı Güney Afrika'da satranç oynayıp yasağı delen ve bundan ötürü "3 yıl men" cezası alan oldukça tartışmalı bir figürdür.
d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nc3 Bb4 4. e3 c5 5. Bd3 Nc6 6. Nf3 Bxc3+ 7. bxc3 d6 { Hâlâ revaçta olan bir devam yolu: Hübner Sistemi. Siyah c3-c4 piyonlarını sabitleyerek ve piyonlarını koyu renklere yerleştirerek Beyazın fil çiftine karşı bir oyun planlıyor. } 8. e4 e5 9. h3 h6 10. Be3 b6 11. O-O (11. d5 Ne7 { Merkez kapalı olmasına rağmen zengin bir oyun var. Tarafların savaş alanı şah kanadı olacak gibi duruyor. } 12. g3 Ng6 13. Nd2 O-O 14. Kf1 (14. Nf1 Nh7 15. h4 Bd7 16. h5 Ne7 17. g4 $14 { Jussupow, Artur - Hall, Jesper, 1-0, Bundesliga 9899, 1999, https://lichess.org/cN25alPD }) 14... Ne8 15. Kg2 Ne7 16. f3 f5 $132 { Portisch, Lajos - Browne, Walter S, 0-1, Interpolis, 1982, https://lichess.org/8y5qWUll }) 11... Qc7 (11... g5!? { Kısa rok atılmışken h3 sürmenin eksilerinden birini gösteren bir hamle. } 12. Bc2 Qe7 13. Re1 Rg8 14. Nh2 Na5 15. Bd3 g4 16. h4 g3 $132 { Li Chao2 - Flores, Di, 1-0, 42nd Olympiad 2016, https://lichess.org/HgSaxfZh }) 12. d5 Ne7 (12... Na5 { Beyaz yine oyundakine benzer şekilde oynayabilirdi. } { [%cal Gc8a6] } 13. Nh4 { [%cal Rf2f4,Gh4f5] } 13... g5 14. Qf3 Qe7 15. Nf5 Bxf5 16. Qxf5 $13) 13. Nh4 g5 14. Qf3 Nfg8 15. Nf5 Nxf5 16. exf5 Nf6 17. g4 { Zorunlu bir dizi hamle ardından piyon yapısı değişti. Beyazın Kg2-Rh1-h4 ve a4-a5 ile devam etmek fikirlerine karşı Siyahın rakibinin duble piyonlarına karşı oynamak ve e4-sürüşü ile alan kazanmak fikirleri bulunuyor. } 17... Ba6 18. Qd1 e4 19. Qa4+ (19. Be2 { Oyunda oynanan hamleyi tehdit olarak saklı tutmak daha iyi olabilirdi. } { [%cal Gd1a4] } 19... Bb7 20. Qa4+ Qd7 21. Qa3 { Uzun roku engelleyerek. } 21... Kd8 { [%cal Gd8c7] } 22. Qb3 $36 { [%cal Ga2a4,Ga4a5] }) 19... Kf8 20. Qxa6 exd3 { Beyaz başlattığı operasyon ile d3-piyonunu önünde sonunda alacağını düşünmüş olmalı. } 21. Qa4 Re8 22. Rae1! (22. Rad1?? { Konumun tehlikelerini gösteren bir durum oluşurdu. } 22... Rxe3! 23. fxe3 h5 $19 { Siyah vezirin de dahil olmasıyla hızlıca kazandıran bir saldırıya dönüşür. } { [%csl Gg4][%cal Gc7e7,Gh8h1] }) 22... Qb7!? { [%cal Gb6b5] } 23. Qd1 b5! 24. Qb1 (24. Qxd3 bxc4 25. Qxc4 Qxd5 { Timman tek şansın bu olduğunu belirtmişti. Bu durumda bile Siyahın oyununun iyi olduğunu düşünüyordu. } 26. Qxd5 Nxd5 { Beyaz, belki de daha fazlasını elde edebilmek ümidiyle bu olanaktan kaçınıyor. }) 24... Re4! 25. Qxd3 Rxc4 26. Rd1 Kg7 27. f3 (27. f4 { Beyazın bir hedefi olacaksa bunun şah kanadında yaratılması oldukça mantıklı olurdu. }) 27... Qe7 28. f4? { [P]
Bu gecikmenin bedeli ağır olacak. Şimdi beyaz şah, e4 karesi ve diğer açık renkler kalıcı olarak zayıflıyor. } (28. Kg2) 28... Re8! 29. Bc1 { [P] } (29. Rfe1 Qe4 $19) 29... Qe2! 30. fxg5 hxg5 31. Qg3 (31. Bxg5 Rxg4+! 32. hxg4 Qxg4+ { [%cal Re8h8,Gg1h1,Gg1h2] } 33. Kf2 Ne4+ $19) 31... Ne4 32. f6+ Kg6 33. Qg2 Nxc3 34. Rd2 Qxg2+ 35. Kxg2 Ne2 { Beyaz daha fazla direnç göstermenin gereksiz olduğunu düşünerek terk ediyor. } 0-1
Timman'ın Macar Büyükusta Lajos Portisch ile olan partileri her zaman incelemeyi hak eder. Öyle ki, 1994 yılında yayınlanan ve kariyerinin 1983-1993 arasında oynadığı 80 oyuna odaklanan "Chess the Adventurous Way" adlı eserinde aralarında oynadıkları 3 oyuna yer vermiştir. Portisch turnuvaya 6 oyunda 5,5 puanla inanılmaz bir başlangıç yapmış, fakat 7. turda Timman'ı da yenen Larsen'e kaybetmişti.
Timman, turnuva hakkında kapsamlı yazılar yayınlayan turnuvanın sponsoru Clarin'e şöyle demişti: "Beyaz taşlarla oynayan Portisch'in her zaman zaferi hedefleyeceğini biliyordum. Dahası, sıralamada yarım puan geride olduğu için beni yakalamasının tek yolu kazanmaktı. Bu yüzden bu oyun önemliydi ve dikkatlice hazırlandım."
e4 c6 2. d4 d5 3. exd5 cxd5 4. Bd3 Nc6 5. c3 Nf6 6. Bf4 Bg4 7. Qb3 Qc8 8. Nd2 e6 9. h3 Bh5 10. Ngf3 Be7 11. Ne5 O-O 12. g4 Bg6 13. Nxg6 fxg6!? { [D] } 14. Be3?! { Uzun rok için d4-piyonunu koruyan anlaşılır bir hamle, öte yandan uzun rokun ne kadar iyi bir fikir olduğu tartışmalıdır. } (14. Bg3 Nd7 (14... Qd7 { [%cal Ge7d6] } 15. O-O Bd6 16. Kg2 Bxg3 17. fxg3! e5 18. g5 Nh5 19. dxe5 Nxe5 20. Bb5 Nc6 21. Rad1 $16) 15. O-O! Bg5 16. Rad1 Bf4 17. Kg2 $14) 14... Bd6! 15. O-O-O { [D] } 15... Rb8! { [%cal Gb7b5] } 16. f4? { Siyahın saldırısına hazırlık yapmak daha doğal olurdu. } (16. Kb1 b5 17. Rc1 { [%cal Rb5b4,Bc3c4] } 17... Na5 18. Qd1 Nc4 19. h4 $13) 16... b5 17. Qc2 b4 18. Kb1 bxc3 19. Qxc3 Qb7 20. Rc1 Rfc8?! (20... Nb4 21. Be2 Ne4 { [%cal Gb4d5] } 22. Nxe4 dxe4 23. Bc4 Nd5 24. Bxd5 exd5 $19 { Korunmuş geçer piyonu ve iyi fili ile Siyahın üstünlüğü tartışmasızdır. }) 21. Qb3 Qc7 22. Qa4 Rb4 23. Qa6 Rb6 24. Qa4 Rb4 25. Qa6 Rb6 26. Qa4 Bxf4 (26... Rcb8 27. Nb3 Qb7 { Saldırı için diğer bir seçenek idi. }) 27. Bxf4 Qxf4 28. Nb3 Rc7 29. Rhe1 Nb4 30. Rxc7 Qxc7 31. Rc1 Qb8 32. Bf1 h6 33. Nc5 Nc6 34. Nxe6? (34. Nb3 { Sağlam olurdu. }) 34... Rxb2+ 35. Ka1 Rf2? { [P] } (35... Rb6! { Siyah vezir içeri sızmayı başarırsa etkisi bitirici olacak. } { [%csl Rf4,Rh2][%cal Gb8h2] }) 36. Qb5! (36. Bb5 Qg3 37. Bxc6 Qe3 $19 { [%cal Ge3c1,Ge3e6] }) 36... Qxb5 37. Bxb5 Nb4 38. g5? { Büyük olasılıkla zaman sıkışmasının etkilerini görüyoruz bir süredir. Karışık konumda pek çok seçenek arasında yapılan hatalar anlaşılırdır. } (38. Rc8+ Kf7 39. Nd8+ Ke7 40. Nc6+ Kd7 41. Nxa7+ Kd6 42. Kb1! $10) 38... Ne4! 39. Rc8+ Kf7 40. Nd8+ Ke7 41. Nc6+ Kd7! 42. Nxa7+ Kd6 43. a4 Nxg5 44. Nc6 Nc2+ 45. Kb2 Nxd4+ { Materyal üstünlüğüne sahip olan Siyahın önünde yalnızca teknik engeller vardır. } 46. Kc3 Nde6 47. Nd8 Ne4+ 48. Kb4 N6c5 49. Nc6 Rd2 50. Ka5 d4 51. Nb4 Rb2 52. Rc6+ Ke5 53. Rc7 Kf6 54. Rc6+ Ke5 55. Rc7 Kf6 56. Rc6+ Kg5 57. Rc7 Rb3 58. Na6 Nxa6 59. Bxa6 d3 60. Bc4 Rc3 61. Kb4 d2 62. Rd7 Rc1 63. Bb3 Rb1 64. Rd5+ Kf4 65. a5 Ke3 66. a6 Ra1 67. Bc2 Rxa6 68. Re5 Kf3 69. Re7 Nf2 70. Rf7+ Kg3 { Bu mağlubiyet bile Timman'ın turnuva zaferine mani değildi. Son turda siyah taşlarla kısa bir beraberliğin ardından turnuva bitiminde ikinci Portisch ile arasında hâlâ 1,5 puan bulunuyordu. } 0-1
On bir sene sonra Karpov'a karşı FIDE Dünya Şampiyonası maçında (o sırada FIDE'ye bayrak açan Kasparov da Short ile PCA Dünya Şampiyonası maçında karşılaşıyordu) Ulf Andersson ve Jeroen Piket ile birlikte Timman'a yardımcı olacak Yasser Seirawan, turnuva liderine karşı Siyah taşlarla gözde silahı Caro-Kann'a sarılmıştı.
[Event "Mar del Plata"]
[Site "Mar del Plata ARG"]
[Date "1982.02.26"]
[Round "13"]
[White "Polugaevsky, Lev"]
[Black "Timman, Jan"]
[Result "1/2-1/2"]
[WhiteElo "2600"]
[BlackElo "2655"]
[Variant "Standard"]
[ECO "E18"]
[Opening "Queen's Indian Defense: Classical Variation, Traditional Variation"]
d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nf3 b6 4. g3 Bb7 5. Bg2 Be7 6. O-O O-O 7. Nc3 Ne4 8. Nxe4 Bxe4 9. Nh4 { Beyazla hızlı bir beraberlik yapmak için uygun seçim. } 9... Bxg2 10. Nxg2 d5 11. Qa4 Qd7 12. Qxd7 Nxd7 13. cxd5 exd5 14. Be3 c6 { Taraflar beraberlikte anlaştılar. Bu beraberlikle birlikte Timman 1982 Mar del Plata turnuvasını ikinci ile arasında 1,5 puan farkla kazanmış oldu. } 1/2-1/2
Son tura turnuva şampiyonluğunu garanti ederek giren Timman, bir başka efsane Polugaevsky'nin gözünü korkutmuşa benziyor.
Mar del Plata 1982 Uluslararası Satranç Turnuvası çapraz tablosu:
1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 4 Puan
1 GM Timman * 1 0 1 ½ ½ 0 1 1 ½ 1 1 1 1 9½
2 GM Portisch 0 * 1 ½ 1 ½ 0 ½ ½ 1 ½ 1 1 ½ 8
=3 GM Seirawan 1 0 * ½ 1 ½ 0 ½ ½ 0 ½ 1 1 1 7½
=3 GM Karpov 0 ½ ½ * ½ ½ 1 0 1 1 ½ ½ 1 ½ 7½
=3 GM Polugaevsky ½ 0 0 ½ * ½ ½ 1 ½ 1 1 ½ 1 ½ 7½
6 GM Andersson ½ ½ ½ ½ ½ * ½ 1 ½ ½ ½ ½ ½ ½ 7
7 GM Larsen 1 1 1 0 ½ ½ * 0 1 0 ½ 0 ½ ½ 6½
=8 IM Garcia Palermo 0 ½ ½ 1 0 0 1 * ½ ½ 0 ½ 1 ½ 6
=8 GM Najdorf 0 ½ ½ 0 ½ ½ 0 ½ * 1 ½ ½ 1 ½ 6
=10 Braga ½ 0 1 0 0 ½ 1 ½ 0 * ½ 1 0 ½ 5½
=10 GM Panno 0 ½ ½ ½ 0 ½ ½ 1 ½ ½ * ½ 0 ½ 5½
=12 GM Quinteros 0 0 0 ½ ½ ½ 1 ½ ½ 0 ½ * 0 1 5
=12 Franco 0 0 0 0 0 ½ ½ 0 0 1 1 1 * 1 5
14 Giardelli 0 ½ 0 ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ ½ 0 0 * 4½
]]>FM Nazmi Can DoğanYarım tempo önde: Açılışı tersten oynamak2026-09-23T00:00:00+00:002026-09-23T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/yarim-tempo-onde-acilisi-tersten-oynamakBu yazımda siyahla sıklıkla tercih edilen savunmaların beyazla oynanması durumunda neler olabileceğini inceleyeceğim.
Bazı konumların tersten (reversed) oynandığı durumlarda beyazla fazladan bir hamle hakkımızın olması, sanki siyahken art arda iki hamle yapıyormuşuz gibi tahtaya yansırken; bazı konumlarda ise bu tersten oynama durumu etkisiz kalabiliyor ve hatta dezavantaja bile dönüşebiliyor.
Karmaşık bir giriş yaptığımın farkındayım. İyisi mi, ne anlatmaya çalıştığımı tahta üzerinde inceleyelim. İncelemelere önce Büyükustaların oyunlarından başlayacağım. Sonra da 2019 yılında aynı turnuvada, birinde siyah, diğerinde beyaz taşlarla oynayıp aynı konumu elde ettiğim iki farklı oyunu inceleyerek yazımı bitireceğim.
c4 e5 2. d3 Nf6 3. Nf3 Nc6 4. a3 d5 5. cxd5 Nxd5 { Deyim yerindeyse Beyaz, Sicilya Savunması'nın Najdorf varyantını oynuyor ve sıra kendisinde. Burada Beyaz e3 sürüp Najdorf/Scheveningen tarzında oynamayı, e4 sürüp keskin Najdorf konumlarına girmeyi, ya da g3 sürüp konumu Dragodorf sularına çekmeyi hedefleyebilir. } 6. e3 g5 { Arjun'dan Keres Atağı benzeri bir yaklaşım! Bu konumun beyazla oynanan Gecikmeli Keres Atağı'ndan farkı siyahın beyaz filinin e6'da değil, c8'de duruyor olması. } 7. b4?! { Daha iyisi: } (7. d4 { olurdu. } 7... exd4 8. Nxd4 Nde7 9. Nc3 Bg7 10. Nxc6 Bxc3+ 11. bxc3 Qxd1+ 12. Kxd1 Nxc6 13. e4 { Beyaz, sahip olduğu fil çifti ile daha rahat bir oyunsonuna girerdi. }) (7. e4 Nf4 8. g3?! { oynansaydı, bu kez Beyaz hamle önde olmanın ''dezavantajını'' yaşayacaktı ve Siyah ...Be6 oynamamış olmayı } 8... Ne6! $15 { hamlesi ile avantaja çevirebilecekti. }) 7... a6?! { Aslında Erigaisi konumun yabancısı değil. Fakat siyahla alışılagelmiş savunma olan Najdorf/Scheveningen türevi bir konumu beyazla oynayan Korobov'un ''fazladan bir hamle'' sahibi olması, konumu yeniliklerle açık bir hâle getiriyor. Siyah adına daha iyisi: } (7... g4 { olurdu. } 8. b5 gxf3 9. bxc6 fxg2 10. Bxg2 bxc6 11. Bb2 Rg8 12. Bf3 Bd6 $17 { Fazla piyona karşılık beyazın ciddi bir kompansasyonu yoktur. }) 8. Bb2 Bg7 9. Be2 f5 10. Nfd2 O-O 11. Nc3 Be6 12. Rc1 Nxc3 13. Rxc3 Ne7 14. e4 Ng6 15. exf5! Bxf5 16. g3! { [%cal Rg6f4] } 16... Bh3 17. Ne4! $16 { 15. exf5!, 16. g3! ve 17. Ne4! hamlelerini bulan Korobov, pozisyonun hakkını verdi ve üstün konum elde etmeyi başardı. Her ne kadar Korobov oyunun devamında konumun eşitlenmesine engel olamasa da oyunsonunda Erigaisi'nin yaptığı kaba hata üzerine kazanmayı bildi. }
e4 e5 2. Nf3 Nf6 3. d3 Nc6 4. g3 d5 5. exd5 { İncelediğimiz ilk oyunda fazladan hamle sahibi olan tarafın dezavantajlı olduğu bir ara varyant görmüştük. Siyah ...Be6 oynamamış olmayı, tersten hâli standart olan bir konumda ...Ne6 oynayıp değerlendirebilmişti. Burada ise durum tamamen farklı. Konumumuz Tersten Pirc Savunması konumu. Ancak beyaz e4'ü birinci hamlede sürdüğü için konum tamamen sıra dışı bir hâle geliyor. Aynı konuma siyahla girmek istesek: 1. e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 g6 4. Nf3 e5?? olurdu çünkü piyon boşta. Tahtada şu an oluşan konumda Beyaz tam burada e4 sürmüş ve exd5 alacak vakit bulmuş gibi, sanki tahtada bir taraf iki hamle art arda yapmış gibi düşünebiliriz. } 5... Nxd5 6. Bg2 Bd6 7. O-O O-O 8. a3 Re8 9. b4 Bg4 10. h3 Bh5 11. Bb2 f5 12. c4! $16 { Dünyadaki en iyi teorisyenlerden Caruana'nın imza açılışlarından biri olan Petroff Savunması'na karşı, yaratıcılığı çok yüksek bir oyuncu olan Rapport, tersten Pirc Savunması ile istediğini aldı. Bu oyunu sonuna kadar inceleyeceğiz. Bitiriş de gerçekten harikulade. } 12... Nf6 13. Nbd2 Bf8 14. Qc2 e4 15. dxe4 fxe4 16. Ng5 Nd4 17. Bxd4 Qxd4 18. Ndxe4 Bg6 19. Rad1 Qe5 20. f4 Qe7 21. f5 Nxe4 22. Nxe4 Bf7 23. f6 Qe5 24. Rd7 g6 25. Qd2 Bd6 26. Rxd6!! { [%cal Gd2h6] } 1-0
[Event "Titled Tuesday INT op 4th"]
[Date "2020.08.04"]
[White "David Anton Guijarro"]
[Black "Ngoc Truong Son Nguyen"]
[Result "*"]
[Variant "Standard"]
[ECO "D04"]
[Opening "Queen's Pawn Game: Colle System"]
[ChapterName "Tersten Janowski"]
[ChapterURL "https://lichess.org/study/wlA44Flg/BrfWJePS"]
[Annotator "https://lichess.org/@/hayir_olayneyani"]
Nf3 Nf6 2. d4 d5 3. e3 c5 4. dxc5 Nc6 5. a3!? { Konum bir çeşit Tersten Vezir Gambiti: Janowski Varyantı'na dönüyor. Beyazın niyeti çok açık: aldığı piyonun üstüne yatmak. } 5... a5 6. Nc3 g6? 7. Bb5 $16 (7. Na4 { Partide oynanan Bb5 hamlesi de iyiydi. Ancak biraz daha iyisi Na4 olurdu ve bu konumda geride olduğu piyona karşılık Siyahın neredeyse hiç kompansasyonu yoktur. }) *
e4 c5 2. Nf3 d6 3. d3 g6 4. g3 Bg7 5. Bg2 Nc6 6. O-O e5 7. c3 Nge7 8. Be3 { Bu konumda 10 dakika kadar düşünüp ...0-0 hamleme karşı rakibimin d4 süremeyeceğini zihnimde ispatladım. Eğer sürerse, ya çok önemli d4-piyonunu ya da kaliteyi kazandığımı görmüştüm. Özgüvenli bir şekilde 8...0-0 oynadım. } 8... O-O 9. d4? { Rakibim maçtan sonraki ayaküstü analizimizde ''Dikkatsiz bir d4 sürdüm, sırf bir hamleden maç kaybettim. Sonrasında ne yaptıysam düzelmedi konum.'' diye kendine serzenişte bulundu. Partideki varyantı 8. hamlem öncesinde hesaplamıştım. } 9... exd4 10. cxd4 Bg4 { Bu hamleden sonra d4-piyonunu dümdüz kaybetmektense, rakibimin dxc5 alıp yarı zorunlu kalite fedasını yapacağı belliydi. Bu yaklaşımdan sonra siyah karelerden kendisi bir miktar kompansasyon yakalıyor. Ancak varyantı önceden gördüğüm için 10...Bg4 oynayıverdim. Maçtan sonra konumu bilgisayar ile incelememde, makine 10...d5! daha iyi diye bağırıyordu. Bu maçı ikinci turda oynamıştım. Güzel de kazanmıştım ya, o yüzden pek üstünde durmadım. ''Oynadığımız partileri niçin sıcağı sıcağına ve kapsamlıca analiz etmeliyiz?'' sorusunun cevabını aldığım bir turnuva oldu ve bu konumun aynısı 9. turda ben beyaz taşlarla oynarken karşıma yine çıktı. Bir sonraki oyunu incelerken tam bu konumun tersten hâlinde duraklayıp analiz edeceğim. Şimdi bu partinin geri kalanını inceleyelim. } 11. dxc5 Bxf3 12. Qxf3 Bxb2 13. Nd2 Bxa1 14. Rxa1 dxc5 15. Bh6 Nd4 16. Qg4 Re8 17. Rb1 b6 18. Bg5 Ne6 19. Be3 Nc6 20. f4 Qd3 21. Kf2 Ned4 22. e5 Rad8 23. Be4 Qc3 24. h4 f5! 25. exf6 Nf5! 26. f7+ Kxf7 27. Nf3 Qxe3+ 28. Kg2 Qxe4 0-1
c4 Nf6 2. g3 g6 3. Bg2 Bg7 4. Nc3 d6 5. e4 O-O 6. Nge2 e5 7. O-O Be6 8. d3 c6 { İşte 2. turda oynadığım konumun aynısı. Tamam, rakibim yine ...d5 süremiyor. Ama bana da bir hamle lazım. Botvinnik Sistemi'nde ...Nf6, ...d6, ...e5 yapısı varken bir noktada f4 sürmem gerektiğini biliyordum. Ancak hemen f4 sürersem ...Qb6+ hamlesi can sıkıcı olabilirdi. Ben de rakibimin ...Ng4'ünü de ...Bg4'ünü de engellemek için fazla hamlemi h3'ten yana kullandım. Bakın neler oluyor! } 9. h3 d5? { 9... d5? kötü hamle ama gel de değerlendir! İkinci turdaki ...exd4 cxd4 d5 varyantını içselleştirebilseydim bu konumda da exd5 cxd5 d4 varyantını bulabilirdim. Aynı konsepti uygulasam yine üstün kalırım deyip çok üstünde durmadım ve... } 10. exd5 cxd5 11. Bg5? { varyantına girdim. } (11. d4 $16) 11... dxc4 12. dxc4 (12. Bxb7 Nbd7 13. Bxa8 Qxa8 14. Kh2 Qf3 15. Bxf6 (15. dxc4?? Qf5 $19 { [%cal Gf5h3,Gf5g5] }) 15... Nxf6 16. dxc4 Bxc4 $44 { Rakibimin sahip olduğu çift fil, benim koordine olamamış kale-at ikilime karşı büyük karşı oyun yaratırdı. }) (12. Bxf6 Bxf6 13. Bxb7 Nd7 14. Bxa8 Qxa8 15. dxc4 Nb6 16. Nd5 Nxd5 17. cxd5 Bxd5 { Benzer şekilde, bu konum da ürkütücü görünüyor. }) 12... Qc8! { Rakibim bir hamleyle b7'yi koruyor, c4'ü ve h3'ü istiyor. Fazla hamlemi h3'ten yana kullandım ve konumun karakteri tamamen değişti. Küçük detaylar ne kadar önemli, değil mi? Neyse ki, burada tamı tamına 25 dakika düşündüm ve konumdaki en iyi hamle olan 13. Qb3'ü bulabildim. } 13. Qb3 Nc6 14. Nd5 Nd7 15. Rac1 f6 16. Be3 Rf7 17. a3 Nf8 18. Kh2 g5 19. Qa2 Ng6 20. Nec3 f5 21. Bxg5?? (21. Nb5 $14) 21... f4! 22. Ne4 f3! 23. Bh1 Bxh3 24. Rfd1 Qf5! 25. Qb1 Qg4! 26. Nef6+ Bxf6 27. Nxf6+ Rxf6 28. Bxf6 Nd4?? { Rakibim bu konumda } (28... Rf8! { oynamış olsaydı, turnuvanın ikinci turunda oynadığım ve deneyimlediğim konumu üstelik bir hamle önden kaybedecektim. }) 29. Rxd4 $7 exd4 30. Qd3 $7 $18 Bg2 31. Bxg2 fxg2 32. Qxd4 Qe2 33. Qd5+ Kf8 34. Kxg2 Re8 35. Bg5 Re6 36. Qf3+ Qxf3+ 37. Kxf3 Ne5+ 38. Kg2 Nd3 39. Rd1 Nxb2 40. Rd7 h6 41. Bf4 Nxc4 42. Rxb7 a6 43. a4 Nb6 44. Rh7 h5 45. Rxh5 Nxa4 46. Rh6 Kf7 47. Rxe6 Kxe6 48. Bd2 Nc5 49. f4 Nb3 50. Bc3 a5 51. g4 a4 52. Bb2 Nd2 53. f5+ Kf7 54. Kg3 Nc4 55. Bd4 a3 56. Kf4 a2 57. g5 Na3 58. g6+ Kg8 59. f6 Nc2 60. f7+ Kf8 61. Bc5+ { Görüldüğü üzere bu iki oyunu da kazanmış olmam, iki oyunda da en doğru biçimde oynadığım anlamına gelmiyor. Sadece siyahın 10. hamlesi sonrasında oluşan spesifik konumda, 11.d4 oynamam gerektiğini acı bir tecrübe yerine şanslı bir tecrübe ile öğrendiğim anlamına geliyor. } 1-0
Özetle, siyahla oynanan savunmaları fazla hamle sahibi olacak şekilde beyazla oynamanın artıları da, eksileri de, nötr etkileri de var. Sizlere naçizane tavsiyem, bahsi geçen fazla hamlenin avantaj verdiği konumları ayıklayıp bu konumları beyazla oynamaya bir göz atmanız.
Esen kalın.
]]>Özgün YalçınZürih 1953 Adaylar Turnuvası'ndan unutulmaz hamleler2026-09-22T00:00:00+00:002026-09-22T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/zurih-1953-adaylar-turnuvasindan-unutulmaz-hamlelerBu yazı ilk olarak 2016 yılında Satrançsever dergisinin 1. sayısında yayınlanmıştır.
Dev oyuncuların oynadığı turnuvaların her bir oyunu, her bir hamlesi elbette satranççıların kalbinde büyük değer taşır. Ama ben yine de Bronstein'in belirttiği "Satrancı sanat olarak gördüğüm hâlde, (...) bir müzede gördüğünüz her sanat eserini beğenemezsiniz. Fransız gurmelerinin dediği gibi, damak tadı oldukça kişisel bir konudur" düşüncesiyle, kendi beğenime hitap eden unutulmaz fikirleri paylaşmak istedim. İlk makalemize konu olacak turnuva 1953 yılında Zürih'te oynanan Adaylar Turnuvası.
Zamanın dünya şampiyonu Mikhail Botvinnik'in rakibini belirlemek üzere düzenlenen bu turnuva için yazılmış iki önemli kitap bulunmakta: Miguel Najdorf'un ve David Bronstein'ın turnuvada oynanmış her oyunu detaylı analiz ettikleri muazzam kitapları, hâlâ satranç literatüründe yer alan en değerli yapıtlar arasında görülüyor. 28(!) turluk turnuva sonunda Smyslov 18 puanla birinci olurken, ardından 16 puanla Bronstein, Keres ve Reshevsky geliyordu. Ertesi yıl 1954'te oynanan unvan maçı 12-12 beraberlikle bitecek ve Botvinnik, Smyslov'a karşı unvanını koruyacaktı. Tartışmalara konu olan bu durumun bir benzerini Bronstein'e karşı 1951 yılındaki maçında da yaşamış olan Botvinnik, o maç da 12-12 bitince unvanını korumuştu. O zamanki kurallarda dünya şampiyonu beraberlik hâlinde herhangi bir eşitlik bozmaya gitmeksizin unvanını koruyabiliyordu.
{[P]} {Beyazın basitçe Rh4-Qh5 ile mat etmek istediği konumda Euwe'nin tepkisi oldukça öğretici. Beyazın kanat saldırısına karşı saldırıyı hazırlamak için en etkili yöntem ne olabilir?} 16... b5 $3 {Kanat saldırısına zayıf d4 piyonuna saldırarak yanıt vermek istiyor. Fikir ...Qb6.} 17. Rh4 Qb6 18. e5 $1 {d4 piyonunu kaleyle koruyan bu hamle, beyazın saldırısına karşı siyahın çaresiz olduğunu vurguluyor.} Nxe5 19. fxe6 Nxd3 20. Qxd3 (20. exd7 Rxc1 21. Rxc1 Nxc1 $19) 20... Qxe6 21. Qxh7+ Kf7 22. Bh6 Rh8 $5 {Bu inanılmaz hamle sayesinde beyaz vezir oyun dışına itiliyor ve
siyah Rc2 oynayabiliyor!} 23. Qxh8 Rc2 24. Rc1 $2 {Burada Kasparov 24.d5!! hamlesinin oyunu kurtardığını söylüyor. Fazla detaya boğmadan fikrine göz atalım.} (24. d5 $3 Bxd5 25. Rd1 $1 { Gözünü file dikerken Rxd5 ve Re4 ile savunma hazırlıyor.} Rxg2+ 26. Kf1 gxh6 27. Rxd5 Qxd5 28. Re4 Ng7 29.Kxg2 f5 30. Qxh6 {Daha iyi savunma olanaklarıyla...}) 24... Rxg2+ 25. Kf1 Qb3 26. Ke1 Qf3 0-1
{[P]} {Siyah ...e4 ile karşı oyun arayışında, Petrosian rakibin
hafif taşlarını oyun dışında bırakırken kendisininkiler için iyi bir
gelecek hazırlıyor.} 25. e4 $1 {Bg7 ve Nd6 birden oyunsuz kalıyor ve beyaz
Nf1-Ne3-Nd5 planlıyor.} Qc8 26. Nf1 $1 h5 27. Ne3 Ra6 28. Nd5 Qg4 29. Qg2 Nxc4 30. dxc4 Rxa2 31. Qxa2 Qxe4+ 32. Qe2 Qxh1+ 33. Qf1 Qh2 34. Be3 $18 1-0
]]>FM Nazmi Can DoğanAVRO 1938: Tarihin en güçlü turnuvası2026-09-20T00:00:00+00:002026-09-20T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/avro-1938-tarihin-en-guclu-turnuvasiBu yazı ilk olarak 2016 yılında Satrançsever dergisinin 2. sayısında yayınlanmıştır.
Bu yazıda gelmiş geçmiş en güçlü* turnuvalardan kabul edilen AVRO 1938 satranç turnuvasını ele alacağız. Oyuncuların gücü
bakımından ender sayılabilecek turnuva, dünyanın en iyi sekiz oyuncusunu bir araya
getiriyordu: üç dünya şampiyonu Alekhine, Capablanca, Euwe, geleceğin şampiyonu
Botvinnik, "yeni Morphy" Keres, Fine, Flohr ve Reshevsky. Her oyuncu birbiriyle ikişer oyun
oynayacaktı ve turnuva Hollanda'nın değişik kentlerinde sürecekti.
O zamanlar 48 yaşındaki Alekhine ve ellisinde olan Capablanca için zorlayıcı olan bu koşullarda gençler ilk sıraları
elde ediyordu. Turnuvayı kayıpsız tamamlayan Keres ve turnuvaya 5 galibiyet ve bir
beraberlik ile başlayan Fine turnuvayı 8,5/14 ile birinci tamamlayacak, ancak eşitlik bozmada
aralarındaki maçta 1,5-0,5 sonucuyla Fine karşısında galip geldiği için Keres şampiyonluğu
kazanacaktı.
Gelecekteki dünya şampiyonu Botvinnik 7,5 puanla onları takip ediyor ve o
sıralar dünya şampiyonu unvanını elinde bulunduran Alekhine ise 7 puanla ancak
dördüncülüğü paylaşıyordu. Capablanca ise 6 puanla eski formunu ve sağlığını arıyordu,
zira turnuva sırasında sağlık problemleri yaşıyordu. Keres 22, Fine ise 24 yaşındaydı ve
gençler yeni bir neslin satranç dünyasını sarsacağının sinyallerini veriyorlardı.
Turnuva salonunda, turnuvayı kazanan oyuncunun dünya şampiyonu ile oynama hakkı elde etmesi
gerektiği dedikoduları dolaşıyor olsa da bu asla resmiyete kavuşmadı. Alekhine 1946 yılında
hayata gözlerini yumduğunda hâlâ dünya şampiyonu unvanını taşıyordu. İlginç bir şekilde
hakkında pek az yazılı kaynağa sahip olduğumuz turnuvanın unutulmaz hamlelerine geçelim.
İlk oyun satranç ders kitaplarında sık karşılaşılan bir oyun. Oyunsonu tekniği bakımından oldukça öğreticidir.
d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nc3 Bb4 4. e3 d5 {4... c5, 4... 0-0, 4... b6 günümüzde daha sık oynanan, esnek hamleler. Bu şekilde siyah merkezdeki piyon formasyonunu belirleme işini daha sonraya bırakıyor.} 5. a3 Bxc3+ 6. bxc3 c5 7. cxd5 exd5 8. Bd3 O-O 9. Ne2 b6 {"Siyah için en can sıkıcı taş olan Bd3'ü değiştirmek istiyor." --Botvinnik.} 10. O-O Ba6 {Kasparov'un öğretici yorumuna yer verelim: "1920-1930'ların kabul edilen standartları içerisinde siyahın kesinlikle şikâyet etmesi gereken hiçbir şeyi yok. İyi piyon yapısı, rahat gelişimi var ve fark edilebilir zayıflığı yok. Beyazın tek bir somut tehdidi bulunmuyor. Fakat Botvinnik beyazın f2-f3 ve e3-e4-e5 ile güçlü bir saldırı elde edebileceğini öngördü. İnanmıyor musunuz? Peki, en azından bu konuda büyük Capa ile aynı fikirdesiniz..."} 11. Bxa6 Nxa6 12. Bb2 $6 ({Kasparov'a göre} 12. Qd3 {daha doğru olurdu, bu hamle siyaha vezir kanadında inisiyatifi ele geçirme şansı veriyor.}) 12... Qd7 13. a4 {Zorunlu, aksi takdirde Qa4 vezir kanadını bloke ederdi.} Rfe8 $6 {...ve "Capablanca'dan şaşırtıcı bir hata" --Botvinnik.} (13... cxd4 14. cxd4 Rfc8 {fikir Rc4-Rac8 --Kasparov. Beyaz merkezde hazırladığı saldırıyı unutabilir.}) 14. Qd3 c4 {Botvinnik notlarında bu hamlenin konumsal bir hata olduğunu belirtiyor ve Qb7 hamlesini öneriyor. Siyah yaptığı hamleyle Nb8-Nc6-Na5-Nb3 manevrasını hazırlıyor ve beyazın merkezde karşı oyununun etkili olmayacağını umuyor. Kasparov'un bu noktadaki yorumu çok öğretici: "Capablanca'nın seçimi tarihî bir güdüye dayanıyor: 50 yaşındaki eski dünya şampiyonu uzun kariyeri boyunca 'gizli dinamik faktörlerle' karşılaşmadı; eşsiz sezgisi ve zengin tecrübesi sonuca varamadı ve oluşan konum hakkında tehlike sinyali yollamadı. Capa, kendisinin de söylediği gibi, 'zihinler savaşına' başladı ve bu savaşı kazanmak istiyordu."} 15. Qc2 Nb8 16. Rae1 Nc6 17. Ng3 Na5 18. f3 Nb3 {Siyah planladığı gibi a4-piyonunu düşürüyor ve beyaz merkezde karşı oyununa başlıyor.} 19. e4 Qxa4 20. e5 Nd7 21. Qf2 {"Siyah 21...Nbc5 ile atın konumunu geliştirmek istediği için zorunlu." --Botvinnik.} g6 22. f4 f5 { Beyazın f5 tehdidini engelliyor ve savunma olanakları için e-dikeyinin açılmasını sağlıyor.} 23. exf6 $1 Nxf6 24. f5 $1 Rxe1 25. Rxe1 Re8 $1 (25... Rf8 26. Qf4 Qa2 27. fxg6 Qxb2 28. g7 Kxg7 29. Nf5+ Kh8 30. Qd6 Rf7 31. Qxf6+ $1 {--Kasparov}) 26. Re6 $1 {Harika! Yine de kazanmak için tek şans.} Rxe6 27. fxe6 Kg7 28. Qf4 Qe8 29. Qe5 (29. Qc7+ {Makineye göre bu hamle daha kuvvetli olabilir. 29...h6 hamlesinden sonra oluşabilecek karışıklıklardan kaçınıyor.} Kg8 30. Qe5 {ve Ba3.}) 29... Qe7 $2 { [#] Bu hatadan sonra tarihî konuma ulaşıyoruz. Yine de burada 29...h6! hamlesinden sonra beyazın işinin hiç de kolay olmadığını belirtelim.} (29... h6 30. Ba3 Qd8 {Qc7'yi kesiyor, 31.e7 Qd7 hazırlıyor, aynı zamanda Na5-Nc6 planlıyor.} 31. Qf4 $1 (31. h4 Na5 32. h5 Nc6) 31... b5 (31... Na5 32. Bc1 $1 g5 33. Nh5+ Kg6 34. Qf3 Qe7 35. Nxf6 Qxf6 36. Qxd5 $18) 32. h4 a5 33. Qe5 b4 34. cxb4 c3 35. b5 c2 36. Ne2 Nd2 37. b6 Nc4 (37... Qxb6 38. Bf8+) 38. Qf4 Nxb6 39. Bc1 $18 ) 30. Ba3 $3 {Tarihe geçen saptırma hamlesi! Botvinnik her şeyi sonuna kadar hesaplamış gibi görünüyor.} Qxa3 31. Nh5+ gxh5 32. Qg5+ Kf8 33. Qxf6+ Kg8 {Botvinnik bu konumda en etkili hamle sıralamasını hesaplarken Capablanca'nın sahnede dolaştığını, Euwe'nin ona yaklaşıp "nasıl gidiyor?" diye sorduğunu ve Capablanca'nın elleriyle "her şey olabilir" anlamına gelecek bir yanıt verdiğini belirtiyor. Botvinnik, Capablanca'nın bu konuşmayı kendisinin görmesini umduğunu aktarıyor. Capa son kozunu kullanıyor ve Botvinnik'e psikolojik baskı uygulayarak konumun belirsiz olduğuna inandırmak istiyor ve onu hata yapmaya zorluyor. Günümüzde oyuncuların bu şekilde konuşmaları yasak olduğundan oldukça ilginç bir tablo ortaya çıkıyor.} 34. e7 Qc1+ 35. Kf2 Qc2+ 36. Kg3 Qd3+ 37. Kh4 Qe4+ 38. Kxh5 Qe2+ 39. Kh4 Qe4+ 40. g4 Qe1+ 41. Kh5 1-0
Botvinnik bu galibiyetlerden sonra Alekhine ile dünya şampiyonluğu unvan maçı için oynayabileceğini düşünüyor ve bu amaçla Flohr eşliğinde şampiyonla bir görüşme ayarlıyor. Ancak iki oyuncu anlaşmış görünseler de araya giren İkinci Dünya Savaşı böyle bir karşılaşmayı olanaksız kılıyor.
Satranç dünyasına meteor gibi düşen ve satranç basını tarafından "yeni Morphy" olarak adlandırılan Paul Keres'e geçelim. Capablanca'nın muhakemesini "istikrarsız", hayal gücünü ise "muazzam" bulduğu "kuzeyin satranç harikası" Paul Keres, saldırgan tarzına rağmen bu turnuvada mağlubiyet yaşamayan tek oyuncuydu. Şimdi onun Capa karşısında elde ettiği zaferi izleyelim.
e4 e6 {Capablanca'nın turnuvalara giderken kullandığı ve Satrancın Esasları kitabında önerdiği "tek açılış kuralı" bu turnuvada da geçerlidir. Üçüncü Dünya Şampiyonu bir turnuva boyunca seçilen savunmadan vazgeçmemeyi öneriyordu ve kendisi de bu turnuva boyunca 1.e4 hamlesine karşı Fransız Savunması'ndan vazgeçmemişti.} 2. d4 d5 3. Nd2 c5 4. exd5 exd5 5. Ngf3 Nc6 6. Bb5 Qe7+ {7.Qe2 Qxe2 ile basitçe eşitlemeyi umarak.} 7. Be2 $1 cxd4 (7... Qc7 8. O-O Nf6 {Önceleri Korchnoi tarafından savunulmuş devam yolunu günümüzde Zvjaginsev'in başarıyla kullandığını görüyoruz.}) 8. O-O Qc7 9. Nb3 Bd6 $6 {Yukarıda sözü geçen Büyükustalar fili e7-karesinde tercih ediyorlar. Bu oyunun analiziyle bu durum daha iyi anlaşılabilir.} 10. Nbxd4 a6 11. b3 (11. c4 $1 {Burada muhteşem Tal - Zaitsev partisini hatırlamakta fayda var. Mikhail Tal bu partide siyahın gecikmiş gelişimini konumu etkili bir şekilde açarak cezalandırıyor.} Nf6 (11... Nge7 {daha iyi savunma şansları ile.}) 12. Bg5 Ne4 13. cxd5 Nxd4 14. Qxd4 Nxg5 15. Qxg7 Nxf3+ 16. Bxf3 Rf8 17. Rac1 Bxh2+ 18. Kh1 Qd6 19. g3 Bxg3 20. fxg3 Bf5 21. Rfe1+ {1-0 (21) Tal,M-Zaitsev,A Moscow 1969}) 11... Nge7 12. Bb2 O-O 13. Nxc6 $1 {İzole d5 piyonuna karşı oynamak yerine vezir kanadında ayrık a6 ve c6 piyonlarına oynuyor.} bxc6 14. c4 $1 Be6 $6 {"Çok pasif." --Kasparov} (14... Bg4 $2 15. Qd4 $18) (14... Rd8 15. cxd5 Nxd5 16. Qd4 Bf8 17. Rfe1 Nf4 18. Qe4 Nxe2+ 19. Rxe2 Rd5 {daha iyi şanslarla.}) 15. Qc2 dxc4 16. Bxc4 Bxc4 17. Qxc4 Rfb8 18. h3 Rb5 19. Rac1 Rc8 20. Rfd1 Ng6 21. Nd4 Rb6 {[#]} ({ "Capablanca } 21... Rd5 22. Nxc6 Rxd1+ 23. Rxd1 Qxc6 24. Rxd6 $1 {ile beyazın bir piyon fazla ve iyi konumda olduğu devam yolunun kaybettiğini fark etti ve materyal kaybetmeyen tek devam yolunu tercih etti. Şimdi beyaz siyah şaha tehlikeli bir saldırı başlatıyor" --Keres.}) {Beyazın taşları bitirici vuruş için hazır bekliyor ve Keres bu fırsatı kaçırmıyor!} 22. Ne6 $3 {Mükemmel!} Qb8 { "Capablanca, bu güçlü savunma hamlesini hemen hemen düşünmeden oynadı. Belli ki bunu öncesinden hazırlamıştı." --Keres} 23. Ng5 $6 ({"Siyahın temel fikri:} 23. Nxg7 Be5 $1 24. Bxe5 Nxe5 (24... Qxe5 25. Qg4) 25. Qc3 Kxg7 26. f4 Rb5 {devamyolu siyaha beraberlik için iyi şanslar verirdi." --Keres. Fakat Kasparov burada bile 27. Re1'den sonra beyazın kazanabileceğini düşünüyor.}) ({Daha "normali":} 23. Nc5 Bxc5 24. Qxc5 $16) 23... Rb7 24. Qg4 Bf4 25. Rc4 Rb5 $2 ({Daha iyisi} 25... Re7 26. Nxh7 Bh2+ 27. Kh1 Kxh7 28. g3) 26. Nxf7 ({Zaman sıkışmasında Keres} 26. Rxf4 $1 Rxg5 (26... Nxf4 27. Nxf7 Ng6 28. Nh6+ Kh8 29. Rd7) 27. Qxg5 Qxf4 28. Rd8+ Rxd8 29. Qxd8+ Nf8 30. Ba3 c5 {31.Bxc5 Qc1 hamlesini gördüm ve bunu oynamaktan vazgeçtim, diyor. Fakat bir hamle ilerisinde} 31. Qc8 $1 $18 { kazanır.}) 26... Re8 (26... Kxf7 27. Rd7+) 27. g3 Qc8 ({"Siyah zaman sıkışmasında 27... Bxg3 ile son şansını denemeliydi." --Keres} 27... Bxg3 28. Qxg3 Qxg3+ 29. fxg3 Kxf7 30. Rf1+ Kg8 31. Rxc6 $18) 28. Rxf4 Qxg4 29. Rxg4 Kxf7 30. Rd7+ Re7 31. Rxe7+ Kxe7 32. Bxg7 Ra5 33. a4 Rc5 34. Rb4 Ke6 35. Kg2 h5 36. Rc4 Rxc4 37. bxc4 Kd6 38. f4 1-0
Bu oyundan sonra yedinci turda turnuvaya mükemmel bir başlangıç yapan Reuben Fine ile oynayan Keres, eşitlik bozmada turnuvayı kazanmasını sağlayacak galibiyeti elde ediyor.
{[P]} 37... c3 $1 {Siyahın büyük materyal üstünlüğü olduğu konumda kazandıran forse devam yolunu hesaplamak önem taşıyor.} 38. Nc2 (38. Kxd3 Bxe3 39. Kxc3 Bc1 {ve siyah şah oyunu bitirir.}) 38... Ne1 $3 {Hemen kazanan tek hamle!} 39. Na3 Bc5 $6 (39... Bh4 {Makine basitçe şahı oyuna getirmeyi planlayan bu hamlenin kazandırdığını söylüyor.}) 40. Kxe1 $6 (40. Rxe1 $1 Bxa3 41. Kd3 Bb4 42. Kc2 Kf7 {Makineye göre siyahın üstünlüğü kesin olsa da kazanması kolay olmayabilirdi.}) 40... Bxa3 41. Kd1 Bd6 {Siyah Bxh2 dışında, basitçe Bf4-Bc1 ile oyunu bitirmek istiyor.} 42. Kc2 Bxh2 43. Rh1 (43. Kxc3 Be5+ {Siyahın şah kanadındaki piyonlarıyla kolayca kazanır. Bu yüzden beyaz şah kanadındaki piyonları azaltmaya çalışıyor.}) 43... Be5 44. Rxh7 Kf7 45. Rh1 g5 46. Re1 Kf6 47. Rg1 Kg6 48. Re1 Bf6 49. Rg1 g4 50. fxg4 f4 51. g5 Bd4 52. Rd1 Be3 53. Kxc3 Bc1 54. Rd6+ Kxg5 55. Rb6 f3 56. Kd3 Kf4 57. Rb8 Kg3 (58. Kc2 f2 59. Rg8+ Kf3 60. Rf8+ Bf4 $19) 0-1
Turnuvaya 5,5/6 ile mükemmel bir başlangıç yapan Reuben Fine, turnuvanın ikinci yarısında aynı performansını sürdürememiş ve sekiz oyunda yalnızca üç puan alarak Keres ile birinciliği paylaşmıştı. Buna sebep olarak Reuben Fine'ın turnuva için fiziksel hazırlığının yetersiz olduğu öne sürülmüştü. Dünyanın en güçlü oyuncularının yer aldığı turnuvada her yönden hazırlıklı olmalısınız.
{[P] İki Dünya Şampiyonu arasında geçen mücadele yarı-açık dikeyde geri kalmış piyon konusuna ders örneği teşkil edecek nitelikte. Siyahın a2-piyonunu almak ve yarı-açık dikeyde geri kalmış piyonunu sürmek (... c7-c5) istediği bu konumda, beyazınsa c7'ye baskı uygulamak, siyahın kenardaki atına karşı oynamak ve f3 ile merkezi parçalamak gibi fikirleri var. "Zihinlerin savaşı" başlıyor!} 14. Nc6 $1 Bxc6 (14... Bd6 {Bu değişim için doğru anı beklemek veya Nb8 hamlesini hazırlamak bilgisayarın fikri.} 15. a3 Nb8 { Kenardaki atından kurtulmaya çalışıyor fakat siyah taşlar arasındaki koordinasyon bozuluyor.} 16. Ne5 Bxe5 17. dxe5 c5 18. Rfd1 Qxe5 $2 19. Qc4+ Kh8 20. Qf7 $1 $18 {Atın sorunu, bütün taşların sorununa dönüşüyor!}) 15. Qxc6 Qxc6 ({Yanlış görünen} 15... Qxa2 {bilgisayarın ilk tercihi!} 16. Ra1 Nb4 $1 17. Qxc7 (17. Qxa8 Rxa8 18. Rxa2 Nxa2 19. f3 Nb4 20. fxe4 fxe4 21. Bxe4 Re8 $11) 17... Qf7 18. Rxa7 Nd5 19. Qb7 Rxa7 20. Qxa7 Nxe3 21. fxe3 Bg5 {Beyaz piyon fazla ama ters renkli filler siyahın işini kolaylaştırabilir.}) 16. Rxc6 Rf6 17. Rfc1 Rxc6 18. Rxc6 Bd6 19. a3 $1 {Atı kenarda tutuyor ve uygun durumda b4 hazırlıyor.} Re8 20. Bf4 $1 {c7-piyonunun temel savunucusunu yok etmek istiyor.} Bxf4 21. gxf4 Kf7 22. e3 Re6 23. Rc4 $1 (23. Rxe6 $2 Kxe6 { Aktif şahıyla siyahın kötü olması mümkün görünmüyor. Zaten aktif beyaz kale ile pasif siyah kalenin değiştirilmesi bir hayli mantıksız olurdu.} ) 23... b5 24. Rc3 c6 25. f3 g6 26. fxe4 fxe4 27. a4 $1 bxa4 (27... b4 28. Rc4 {Kenardaki at piyonun savunmasına bağlı kalır. Bu sırada beyaz Kf2, Bh3, Bc8, a5 ile baskıyı artırabilir.}) 28. Rc4 Kf6 29. Rxa4 c5 $2 (29... Nc7 30. Rxa7 Nd5 31. Kf2 {Daha dirençli olurdu. Oyundaki hamle hemen kaybediyor.}) 30. Bf1 cxd4 31. Rxa6 dxe3 32. Rxe6+ Kxe6 33. Bh3+ Kd5 34. Kf1 Kc4 35. Ke2 Kb3 36. Be6+ Kxb2 37. Bg8 a5 38. Bxh7 a4 39. Bxg6 1-0
{ [P] Önemli Alekhine - Capablanca partilerinden biri daha! Alekhine'in açılıştan itibaren domine ettiği partide bitirişi de öğretici.} 28. Bxh7+ $1 ({Basit} 28. Nxf3 gxf3+ 29. Kxf3 {devam yolu da kazanç olmalı, fakat Alekhine bu "sade" devam yolundan daha fazlasını istiyor.}) 28... Rxh7 (28... Kxh7 29. Qb1+ Kg8 30. Ng6 $18) 29. Ng6 Bd8 30. Rac1 {Plana hemen başlamak için acele etmiyor, yoksa siyah Rc8-Rc4 ile aktifleşecekti.} Be8 31. Kg3 $1 $18 {İşte bu! Beyaz g4 piyonunu aldıktan sonra Nf3 için hikâyenin sonu geliyor. Bu görevi başarıyla yerine getirecek taş ise şahtan başkası değil.} Qf7 32. Kxg4 Nh4 (32... Ng5 33. fxg5 Qf5+ 34. Kg3 Bxg5 35. Rcf1 $18) 33. Nxh4 Qxh5+ 34. Kg3 Qf7 35. Nf3 h5 {Alekhine, Capablanca ile aralarında oynadıkları son oyunu kazanıyor. Aslında bu, Alekhine'in Capablanca karşısında bir turnuvada kazandığı ilk parti! Ölümsüz rakiplerin aralarındaki ciddi oyunlarında son durum 33 beraberliğe karşın 7-7 olarak tarihe geçiyor.} 1-0
{ [P] Beyazın çift fili sayesinde avantajlı olduğu konumda basitçe piyon kazanmanın yolu nedir?} 20. Bxc6 $1 {Fil çiftinin en güzel yanının uygun anda bu avantajı başka bir avantajla takas etmek olduğu söylenir. Beyazlar bu değişimle önce piyonu sonra oyunu kazanıyor.} Rxc6 (20... bxc6 21. Bb4) 21. Qb5 {Piyonu kazanıyor.} Rfc8 22. Qxb7 Qd3 (22... Qe6 {Tehdit Rb6-Ra6 ve Qxa2} 23. e4 $1 Qxa2 24. Ra1 $16) 23. e4 Nh5 24. g3 Qe3+ 25. Kg2 Qg5 26. Kf2 f5 $6 27. exf5 Qxf5 28. g4 $18 {... ve Capablanca bir taş üstün kazanmakta zorlanmadı. } 1-0
Botvinnik'in o yıllarda dünya satrancındaki yükselişi Alekhine ve Capablanca karşısında aldığı muhteşem galibiyetlere bakarak anlaşılabilir.
Konu üzerine yazılan ChessBase makalesi istatistiklere dayanarak AVRO 1938'i gelmiş geçmiş en güçlü turnuva olarak kabul ediyor.
Faydalanılan kaynaklar:
Mikhail Botvinnik, One Hundred Selected Games
Garry Kasparov, My Great Predecessors (Cilt I ve II)
Chesshistory.com
]]>FM Nazmi Can DoğanÖnce hamle yap sonra düşün2026-09-20T00:00:00+00:002026-09-20T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/once-hamle-yap-sonra-dusunBu yazı ilk olarak 2016 yılında Satrançsever dergisinin 4. sayısında yayınlanmıştır.
Dünya şampiyonu Magnus Carlsen'in (bu yazı yazıldığı sırada Carlsen dünya şampiyonuydu) hayatını konu alan filmin fragmanında "kararlarımı sezgilerimden yola çıkarak veriyorum" cümlesini duyduktan sonra, "acaba oyuncular
tahta başında nasıl karar veriyorlar?" sorusu aklıma takıldı. Carlsen'in kıyaslanamaz bir oyun
gücü olduğu açık, ancak söylediklerinden bir şey öğrenebilir miyiz diye merak ediyordum. Bir
başka röportajında ise "Magnus Carlsen için genellikle sezgisel bir oyuncu diyorlar. Acaba
kendisi ne düşünüyor?" sorusuna "Öyle kabul edilmemin sebebi, bana göre, çocukken
yaşadığım tecrübelerden, kendi kendime tahtada geçirdiğim saatler boyunca denediğim
şeylerden ileri geliyor. Bu demek oluyor ki, en sonunda satranç için his ve oyun anlayışı
geliştirdim" cevabını veriyor.
Bizim için kaçınılmaz soru ise aynı: Kararlarımızı nasıl
alıyoruz? Dahası nasıl almalıyız? Bazı oyunlarımızdan sonra, memnun olmadığımız
hamlelere bakarak sanki oynayan biz değilmişiz gibi "bunu neden oynadım?", "bunu nasıl
görmedim, oysa yeterince zamanım vardı" dediğimiz çok olmuştur. Tersine, iyi bir hamleyi
fazla düşünmeden oynadığımız bir anda bunu nasıl başardığımızı anlatmak sandığımız
kadar kolay olmayabilir. Sahiden satranç tahtası üzerinde verilen kararların tam olarak neye
dayanması gerektiğini nasıl açıklayabiliriz?
Willy Hendriks, ödüllü eseri "Önce Hamle Yap Sonra Düşün"'de kafamda dönen böylesi soruların daha önce verilmiş yanıtlarına eleştirel bir bakış açısı getiriyor.
"Antrenör: Konuma bakma şansın oldu. Neler oluyor? Konumun en önemli özellikleri
nelerdir? Fikrin var mı, Paul?
Paul: Ah, evet, Rc6 oynardım ve alırsa Nd5'im var.
Antrenör: Evet, doğru hamleleri hemen buldun. Fakat konumun özelliklerine geri dönelim,
bunlar hakkında bir şey söyleyebilir misin?
Paul: Pekala, Rc6 hamlesi d6'yı tehdit ediyor ve siyahın buna karşı ne yapabileceğini
göremiyorum, alırsa ben de alacağım ve Nd5 geliyor, peki ne yapabilir?
Pek çok satranç kitabı buradaki antrenörünkiyle aynı sıkıcı tonda yazılmıştır. Bu kitaplar
hamlelerinizi rastgele denememeniz gerektiği fikri üzerine kuruludur; ilk önce konumun
özelliklerine bakmalı, genel bir plan kurmaya çalışmalı ve ancak ondan sonra gerçek bir
hamle düzeyinde kesin bir 'sonuç' aramalısınız. Bu tam bir saçmalık! Hiçbir satranç
oyuncusu böyle düşünmez, kimse satranç oynamayı bu şekilde düşünerek öğrenmez ve
hatta antrenörler ve satranç kitaplarının yazarları da böyle düşünmezler.
Ancak, pek çok kitapta bu görüş bize gösterilir: eğer konumun özelliklerine bakarsak, iyi
hamle otomatik olarak gelip bizi bulacaktır.
Bu yazarlar çoğunlukla kendilerinin de aslında diğer türlü yaptıklarını unuturlar: konuyu
anlatmak için seçtikleri örnekte en kuvvetli hamleyi bilirler. Sonra bu hamle konumun
özelliklerine dair açıklamalarının mantıklı bir sonucuymuş gibi davranırlar, halbuki bu
açıklamaları sadece güçlü olduğunu zaten bildikleri hamle üzerine uygularlar."
Kitabın ilk bölümü son derece sert görünen bu eleştiriyle açılıyor. Hendriks'in eleştirilerinin
odağında Jeremy Silman, John Watson, Carsten Hansen, Andrew Soltis, Drazen Marovic ve
hatta Kotov gibi bilinen yazarlar da var ve Hendriks'e göre:
"Aslında belli bir sıralama yok! Önce konumu değerlendirip hamlelere bakmıyoruz. Hepsi
aynı anda oluyor. Bunun açıklamasıysa şu şekilde: eğer (az ya da çok) etkili bir hamleyle
bağlantılı değilse konumdan anlamlı bir özellik çıkaramazsınız.
Konumun özelliklerini ve onlarla eşleşen hamleleri aynı anda görürüz, konumun etkili bir
hamleyle bağlantılı olmayan bir özelliği basitçe ilgisizdir. Eğer Ng5 ya da Bxf7 gibi hamleler
görmüyorsak (öncesinde veya aynı anda) f7 karesinde zayıflık görmeyiz."
Yazarın eleştirilerine maruz kalan Carsten Hansen'in, "Pozisyonel Satrancınızı İlerletin"
(Improve Your Positional Chess) kitabıyla ilgili konumu analiz ederken şunları söylüyor:
{Hansen "Nasıl zayıflık yaratmalı?" başlığı altında diğer şeylerin
yanı sıra şunu yazıyor: (Rakibiniz konumunda bir zayıflık olmadığı
durumda) "Konumdaki dengesizliklere (imbalances) bakarak onları rakibinizin
konumunda zayıflık oluşturmak için nasıl kullanacağınızı ya
rakibinizi buna zorlayarak ya da amaca yönelik oynayarak zayıflık elde
edebileceğinizi görmelisiniz." Buna örnek olarak sıradaki bölümü sunuyor:
} 16... g4 $1 17. f4 h4 $1 {Güzel nokta. 18.fxe5 dxe5'ten sonra beyaz atın
kaçacak yeri yok. Siyah iyi bir oyunla taşı geri alır.} 18. Be3 h3 19.
g3 Nc6 {Siyah küçük bir başarı elde etti: h3 piyonu beyazın vücuduna
batan bir diken gibidir. Hansen bölümü daha da ileri götürüyor, fakat
(beyaz karelerdeki) zayıflık, ('amaçlı' bir oyunla) yaratıldı. Sanki
resim sanatıyla ilgili bir kılavuz hazırlar gibi, iyi hedeflenmiş hassas
fırça darbeleri ve olası eserinizle ilgili iyi bir fikirle en güzel
resimleri yapabileceğinizi iddia edip bunun yanına da Monet'nin bir
resmini örnek olarak koyuyorsunuz."} 0-1
Sadece kitaplara değil, iyi bildiğimiz "atasözlerine" dair de eleştirilerde bulunuyor Hendriks:
"Satranç bize öğretilirken, bir sürü atasözümsü tavsiyeler verilir. 'Kanattaki piyon sürüşünü
merkezden hareketle cevapla' vecizesini ele alalım. Bir kitap yazarı bunu anlatan ilgi çekici
örnekler verebilir. Bu konu hakkında istatistiksel bir araştırma yapmak zor olurdu fakat
kanımca, 'eğer rakip kanattan piyon sürüşü yaparsa sakin ol ve çılgınca bir şey yapma'
sözü de aynı şekilde geçerli ya da onun kadar anlamsızdır." Daha sonra Soltis'in Satranç
Hakkında Söylenmiş En Akıllıca Sözler kitabının sonraki basımında görmeyi umduğu sözünü
söylüyor: "Hiçbir atasözü iyi bir hamleyi alt edemez."
Kitabın iddiasını yazarın sözleriyle kabaca özetleyecek olursak:
"Belki oyunları, egzersizleri üst seviyelere geçiş için anahtar olacak sihirli bir sözcük
arayışında incelemeden atlayan okurlar için çok hoş bir haber değil. Ama seviyesini artırmak
isteyen okurlar, verilen materyal üzerinde çalışmaya başlamalı ve kelimelerin bulunduğu
bölümden fazla bir şey beklememeliler. Konumlar, daha genel prensipleri açıklamak için
örnekler değil, asıl öğrenme materyalini oluştururlar! Bir antrenör buna karşı en büyük
suçu pozisyonları bir genel kuralın içine sıkıştırma yoluyla işleyebilir."
Yazar Willy Hendriks London Chess Classic esnasında ödül alan kitabı hakkında konuşuyor.
Jeremy Silman'a göre Hendriks kitabında pek farklı bir şey söylemiyor.
"Hendriks'in eleştirdiği prensipler yeni başlayanlara yol göstermek için vardır" diyor ve ekliyor:
"Beni budalaca eğitimin başrahibi ilan eden Hendriks fikirlerimin bütün bir öğretmen grubunu
kötü yönde etkilediğini belirtiyor ama kendisi de benim hamleleri açıklarken kullandığım
terminolojiyi kullanıyor."
Durumu bir yarışmaya benzetirsek "daha çok mu konum bilmeli", yoksa "konumları daha
iyi mi yorumlamalı" yarışmasının galibi "daha çok konum bilmek". Çünkü daha çok
bilmezseniz daha iyi yorumlayamazsınız.
Beşinci bölümde paylaşılan Adriaan de Groot'un "Satranç oyuncusunun düşünce süreci"
araştırmasının da gösterdiği gibi, Büyükusta daha düşük seviyedeki oyuncudan çok daha
farklı hesaplamaz, fark nitelikseldir: Büyükusta konumun "ne hakkında" olduğunu,
umut vaat eden olasılıkları çabucak anlarken amatör oyuncu bunları yapabilmek için çok daha fazla
zamana ihtiyaç duyar ya da o sonuçlara hiç ulaşamaz. Büyükusta kendisine sunulan
konumun özüne o konumu daha önce görmemişse bile muazzam deneyimi ve farklı
konumların, modellerin, planların, kombinezonların bilgisiyle ulaşacaktır: "(...) Büyükusta
tahtada zaten bildiği şeyi görür. Eğer görmüyorsanız, daha iyi bakmanız ya da farklı bir yol
izlemeniz yardımcı olmaz."
Meraklısı için farklı seviyelerden oyunculara sunulan de Groot'un test konumu aşağıdadır. Satranç psikoloğu de Groot'un bu testinde belirli seviyedeki oyunculardan gördükleri konum hakkında sesli düşünmeleri istenmiştir. (Bu oyuncular
arasında Alekhine ve Euwe gibi dünya şampiyonları, Keres gibi kuvvetli oyuncular da bulunmaktaydı). Konum üzerine
düşünerek siz de teste katılabilirsiniz.
[Event "?"]
[Site "?"]
[Date "????.??.??"]
[Round "?"]
[White "de Groot'un Test Konumu"]
[Black "?"]
[Result "*"]
[SetUp "1"]
[FEN "2r2rk1/pp2bp1p/1qb1pnp1/3nN1B1/3P4/P1NQ4/BP3PPP/2R2RK1 w - - 0 1"]
[PlyCount "0"]
*
İkinci bölümde, ülkemizde de yoğun ilgiyle karşılanan ve örneklerinin bolluğuyla Hendriks'in
de beğenisini kazanan Cor van Wijgerden'in Step-by-Step serisinde önerilmeyen "deneme yanılma" yönteminin öneminden söz ediyor. Hendriks haksız yere göz ardı edilen "deneme yanılma" yönteminin bir konumdaki olanakları değerlendirebilmek için en iyi yöntemlerden biri olarak değiniyor. Hendriks'in eleştirilerine maruz kalan John Watson bu kitabı incelerken taktik konumlarda "deneme yanılma" yönteminin "konumu anlama" yöntemine kıyasla daha verimli olduğu konusunda yazara katıldığını ifade ediyor.
15... Be8 { Nikolic bu hamleyi oynadı ve konumdaki en iyi hamleydi. Pek çok
öğrencim 15... e5 hamlesini tercih etti ve o da çekici bir başka
olasılıktır. 14... Be8 hamlesini nasıl buldunuz? Büyük olasılıkla bu
planı "biliyordunuz". Bd7-e8-h5 manevrasını buna az çok benzeyen
konumlarda gördünüz ve bu konuma bakarken aklınızda canlandı. Bu her
zaman bilinçli bir seviyede olmak zorunda değildir. "Evet, filin piyonlarım
tarafından engellenmiş olduğunu gördüm, beyaz karelerini g2-g3 ile
zayıflatmıştı ve filimi bu yüzden h5'e götüreyim dedim, hem oluşacak
açmaz sayesinde önemli d4-e5 kareleri üzerindeki mücadelede yardımcı
olacak hem de f8 kalesiyle iyi çalışarak f3 karesine baskı uygulayacak diye
düşündüm." Bulduğunuz bir hamleyi böylesine ibretlik, akıllıca bir hamle olarak
gördüğünüzde kendinizi inandırabilirsiniz. Böylece öğrencilerinizin
tıpkı sizin gibi konumun özelliklerine bakarak bu hamleyi bulmalarını
umabilirsiniz.} 0-1
Kitap 27 bölüm ve 138 egzersizden oluşuyor ve her bölüm konuya dair egzersizlerle başlıyor.
Mantıklı olmasa da vurgulanmak istenen her şeyin örneklerle kanıtlanabileceğini ispatlamak
için bile bir bölüm ayrılmış ve adı şöyle: "Eğer beyaz g4 oynarsa sen de ...g5 ile bu saldırıya
karşı koy." Yazar satrancın zenginliğinden faydalanarak seçtiği örneklerle bunu kanıtlamakta
hiç zorlanmıyor. Çünkü yazara göre herhangi bir prensibi desteklemek için veritabanından
istenilen miktarda oyun seçmek oldukça kolay. Benimse tek şikâyetim, çok konum görmeyi
önemli sayan kitabın örnek sayısının görece az olması.
Yazarın dokuzuncu bölümünde "boş nasihat" dediği iyi bilinen satranç deyişlerinin yerine
uygulama için önerdiği güzel şeyler de var. Bilgisayar ve internet çağında satranç çalışmak
üzerine önemli gördüklerimi aktarmak istedim. 22. ve 23. bölümlerde geçen tavsiyelerden
bazıları:
"Bilgisayar programınızın öğretici oyunları belli bir hızda oynatmasını sağlayın
(diyelim ki her hamle için 5-10 saniye bekleyerek), açıklamalar, varyantlar olmadan.
Kulaklığınızda belki bir fon müziği olabilir. Capablanca'nın en iyi oyunsonları Vivaldi
eşliğinde. Tal'in seçilmiş atak partileri heavy metalle birlikte."
"Neredeyse bütün seviyelerdeki oyuncular için geçerli bir tavsiye en çok sevdiğiniz
şeyi çalışmanız yönündedir. Belki usta düzeyinde, az sevdiğiniz şeylerin pratiğini
yapmak alan kazanmanızın tek yoludur. Fakat büyük çoğunlukla kaliteli her çalışma
size fayda sağlayacaktır."
"Bugünlerde, internette çok fazla satranç yayını yapılıyor. Bunun için size puan
verilmese de elit oyuncularla birlikte gerçek zamanlı düşünmek iyi bir yöntem.
Kendinizi düşündüğünüz hamleleri yazmaya zorlayarak ve favorinizi seçerek kendinizi
buna bağlayabilirsiniz. Bir oyunu takip etmek sıkıcı geliyorsa, iki veya daha fazla oyunu takip
edebilirsiniz. Hızlı oyunlar hızlı karar almanızı gerektirdiği için daha uygun olacaktır.
Ya da bir turnuvadan pek çok oyun canlı yayınlanıyorsa, alternatif bir egzersiz yapabilirsiniz.
Diyelim ki turun başlamasından iki saat sonra, oluşan konumları mümkün olduğunca
kesinlikle değerlendirmeye çalışın. İsterseniz oyunun geri kalanını sizin değerlendirmenize
uyuyor mu diye izleyin. Ya da turdan sonra oyunları indirip bilgisayarınızla
değerlendirmelerinizin doğruluğunu test edin. (...) Eğer izlenecek çok fazla oyun varsa,
modern TV izleyicisi gibi zap yapabilirsiniz ve tekrar başa döndüğünüzde yeni bir hamle
oynanmış olabilir. Fakat onlardan bir şeyler öğrenmek için angaje bir yaklaşım tavsiye edilir."
"Oyunlarınızı analiz ederken satranç engine'lerini açmak için biraz bekleyin
(merakınızı yenmek zor olsa da). En azından satranç makinesini açmadan önce oyun
sırasında düşündüğünüz varyantları, fikirleri, aday hamleleri ekleyin. Bunu hemen
oyunun ardından yapmak en iyisidir, çünkü pek çok oyuncu oyun bitince oyun
sırasında ne düşündüğünü çabucak unutur."
"(...) Bütün gece 1 dakikalık oyunlar oynamak pek fayda sağlamayacaktır. Ama
başlangıç olarak, diyelim ki, 5 dakikalık oyunlarda gayet iyi iş çıkarabilir ve onları
antrenman amaçlı kullanabilirsiniz. (...) Oyunu pratik yapmak, kontrol etmek ve açılış
repertuarınızı geliştirmek için kullanabilirsiniz. (...) Eğer oyunları sadece oynuyor ve
bir daha dönüp bakmıyorsanız, öğrenme etkisi gittikçe azalacak ve tembellik tehlikesi gerçekliğe dönüşecektir."
Her bir örneği tek tek çözer, açıklamalarını okuyarak kitabı bitirirken (kitabın örneklerden ve
örneklerin açıklamalarından oluştuğunu belirtmeli) sadece soru çözüyor hissine
kapılmıyorsunuz. Bazen gülerken, kimi zaman okunmamış bir referans kitabı
merak ediyorsunuz ve diğer yazarlarla girilen düzeyli polemikle sürekli satranç hakkında
düşünüyorsunuz. O hâlde masa başında kararlarımızı nasıl alıyoruz? Carlsen, Anand gibi
yaşayan efsaneleri bilmiyorum fakat bizim gibiler için görünen tek yol var, o da çalışarak olsa
gerek.
de Groot testinin cevabı: 1. Bxd5! (1... Bxd5 2.Bxf6 Bxf6 3.Nd7; 1... Nxd5 2.Nxd5 ve e7'deki fil düşer.)
1...exd5 2.Qf3 Qd8 (2...Kg7 3.Ng4) 3. Rce1 ile beyaz baskıyı artırır ve siyahın iyi bir
savunması yoktur. Örneğin 3...Re8 4.Nxc6 Rxc6 5.Rxe7 Qxe7 6.Nxd5 ile beyaz materyal kazanır.
]]>FM Nazmi Can DoğanAmman'dan Muğla'ya: Türkiye'de reytingler yalan mı söylüyor?2026-09-19T00:00:00+00:002026-09-19T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/ammandan-muglaya-turkiyede-reytingler-yalan-mi-soyluyorAmman'daki evimden binlerce kilometre uzakta, Muğla'da oynadığım uluslararası bir turnuvanın yedinci turunda kendimden beş yüz puana yakın düşük reytingli bir rakiple karşı karşıyaydım. İtiraf etmeliyim ki masaya otururken aklımdan rahat bir galibiyet geçiyordu. Şah-Hint Savunması'nda küçük bir yan varyantla rakibimi şaşırtabileceğimi düşündüm, ama karşımdakinin hiç de kolay lokma olmadığını hemen fark ettim.
Parti ilerledikçe pozisyonu kontrol altına almayı başarsam da rakibimin kurduğu dirençli savunma bütün kazanma çabalarımı boşa çıkardı. Sonunda elimde kalan tek şey, anlatmaya değer bir hikâye ve pek de gurur duymadığım bir yarım puan oldu. Yorumlar o gün tahta başında aklımdan geçenlerin ta kendisi.
d4 Nf6 2. Nf3 g6 3. c4 Bg7 4. Nc3 O-O 5. e4 d6 6. Be2 Qe8!? { [D] Burada rakibimi
ufak bir yan varyantla şaşırtabileceğimi düşünmüştüm, ama rakibim art arda en iyi hamleleri
buldu. Böyle bir yan varyanta dahi çok iyi hazırlanmıştı! } 7. O-O e5 8. dxe5 dxe5 9. b4! { [D] Bu, b5'i
olabildiğince çabuk oynamak için güçlü bir hamle; böylece d4 karesi için mücadele
etmek benim için kolay olmayacak! } 9... Bg4 { Burada güçlü bir stratejik tehdidim var:
Bxf3'ün ardından Nc6 ve Nd4. } 10. b5! { [D] Nc6'yı önlemek için! } 10... Bxf3 11. Bxf3
Qe6 { c4 piyonuna saldırıyor. } 12. Nd5!? { [D] En iyi savunma saldırıdır!
Burada rakibim aynı anda hem savunma yapıyor hem de hücum ediyor! } 12... Rc8 13. Bg5 { Ciddi
bir tehdit daha! Nxf6'nın ardından Bg4. } 13... Nbd7 (13... c6?? 14. Nxf6+ Bxf6
Bg4 $18) 14. h3! { [D] ...ve bir tehdit daha! Bu noktada "tahtada ne oluyor" diye
düşündüm; rakibimin oyunu inanılmaz güçlüydü ve Türkiye'de oyuncuların reytinglerinin oyun kuvvetlerinin ne kadar altında olduğunu gösteriyordu! } 14... h5 { Bg4'ü önlemem gerekiyordu. } (14... c6?? {
Yine de atı kovalayamıyorum. } 15. Bg4 Nxg4 (15... Qe8 16. Nxf6+) 16. Ne7+ Kh8
Nxc8 $18) 15. Be3 c6 { Sonunda atı kovmayı başardım, ama dinamik bir oyun
yaratma ve kazanma şansım hayli azaldı. } 16. bxc6 bxc6 17. Nxf6+ Nxf6 (17... Bxf6 18.
g4 h4 19. g5) 18. c5 Nd7 19. Qc2 Nf8 20. Be2 Qe7 21. Bc4 Ne6 22. Bxe6 Qxe6 23.
Rab1 Rc7 { Yedinci yatayı koruyor. } 24. Rfd1 Bf8 25. Qb3?! { İşimi biraz kolaylaştırdı. }
(25. a4! { Piyonu a6'ya koyup Rb7'yi hazırlamak harika bir fikirdi. })
25... Qxb3 26. Rxb3 f6 27. a4 Kf7 28. Kf1 Ke6 29. a5 Be7 (29... a6? { b6 karesini zayıflatarak beyaz kalenin içeri girmesine izin verirdi. }) 30. a6 f5 31. f3 f4 32. Bf2 g5 33. Ke2 Rg8 34. Rdb1 Rgc8 { Pasif bir şekilde beklemeye
devam etmek durumundayım. } 35. Rb7 Kd7 36. Kd3 Rxb7 37. Rxb7+ Rc7 38. Rb3 (38. Rb8 Rc8
Rb7+ Rc7) 38... Kc8 39. Kc4?! { [D] Şüpheli bir hamle. En iyi hamle Ke2 olurdu: } (39. Ke2 Bf8
Bu oyun kuvvetiyle beyazın reytinginin 1653 olduğuna inanmak mümkün mü? Türkiye'de oyuncuların reytingleri hak ettiklerinin çok altında.
]]>GM Ahmad Al-KhatibZebralar için satranç2026-09-19T00:00:00+00:002026-09-19T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/zebralar-icin-satrancBu yazı ilk olarak 2016 yılında Satrançsever dergisinin 3. sayısında yayınlanmıştır.
Satranca başladığımızda her şeyin iyi gittiği, oyundan zevk alınan güzel bir dönemin
ardından bazı engellerle karşılaşırız. O engeller, aslında yeterince iyi olmadığımızı fark
ettiğimiz anlar ya da daha doğru bir deyişle satrancın daha iyi oynanabileceğine bizi ikna
eden rakiplerdir çoğunlukla. İlk kitabımızı ve bizi yenen rakibimizin tavsiyelerini alıp oyunumuz üzerine çalışırız.
Taktikler, klasikler, açılışlar, oyunortası ve oyunsonu... İşler tekrar yoluna girer, ta ki ayağımız
başka bir taşa takılana kadar. Bu taş çoğunlukla sağlam bir kaya olur; ne yapsak etsek de
belli bir seviyenin ötesine geçmenin imkânsız olduğunu hissederiz.
Böylesine bir kayaya ilk toslayışım epey uzun zaman öncesine dayansa da, hâlâ benzer kayalara toslamaya devam
ediyorum. Bu konuda yalnız olmadığımı ve sözünü ettiğim durumun yaygın bir sorun
olduğunu satrançsever dostlarımdan, hayat hikâyelerini bildiğim satranç ustalarından daha
sonra öğrendim. Bu sorunların bir Büyükusta tarafından incelenmiş olduğunu duyduğumda
açıkçası çok merak etmiş, bana satrancı daha iyi oynamanın "sihirli formülünü" sunacağını
ummuştum. Daha sonra basım tarihi 2005 olan bu kitapla şimdi elinizde tutmakta olduğunuz
derginin basılmasını sağlayan Analiz Yayıncılık standında karşılaştım.
O hâlde, yazılışından kısa bir süre sonra satranç literatüründe saygın bir yer
edinmeyi başarmış bu eserin yazarından kısaca söz ederek başlayalım: Sayısız turnuva
zaferinin yanında İngiltere ve İskoçya şampiyonlukları bulunan İskoç Büyükusta Jonathan
Rowson, satrançtaki tescilli başarısının yanına Oxford ve Harvard'da gördüğü felsefe ve
psikoloji öğrenimlerini de eklemiş. Nöroloji bilimi ve öğrenmenin psikolojisi üzerine bilgilerini
satranç oyunculuğu ve antrenörlükten edindiği tecrübelerle birleştirmiş: "Kitabı yazmaya
başladığım sırada 2600'a çok yakındım ve İngiltere şampiyonuydum. Paylaşılmaya değer
şeylerin izini sürdüğümü hissediyordum" diyor. Satranç otoriteleri tarafından takdirle
karşılanan "Seven Deadly Chess Sins" ("Yedi Ölümcül Satranç Günahı") kitabından sonra
karşımızda yine en az onun kadar etkileyici bir kitap var: "Chess for Zebras" ("Zebralar için
Satranç").
Kitap üç bölümden oluşuyor: İlk bölüm daha çok satranç oyuncusunun psikolojisine
değinirken, ikinci bölüm Rowson'ın da belirttiği gibi, oyuncu psikolojisi konusundan ziyade
teknik olarak satrancın kendisiyle en dolu bölüm. "Benim için işe yarayan bir şey" kısmında
Rowson, Kasparov'un "artık satrancı tam olarak kapsamadığını düşündüğü" üç boyutlu
düşünüşünü (Materyal, Nitelik ve Zaman) eleştirip üzerine saat ("clock ticking") faktörünü
ekleyerek ilerliyor. Özellikle bu kısımlar benim gibi zaman sıkışmasına sık giren oyuncular
için önemli bölümler barındırıyor. Yazarın "düşünme zamanının fırsat maliyeti" diyerek
açıkladığı bölüm gibi: "Örneğin, bazen iki hamle arasında tercih yapmanız gerekir. Birinin
yeterli, diğerininse çok daha kuvvetli olduğunu, hatta forse kazandığını görebiliyorsunuzdur. Ancak,
kazanç olup olmadığını bulabilmek için dakikalarca düşünmeniz gerekmektedir. (...) Pratik
gücün en önemli parçalarından birinin zaman faktörünü böyle anlarda değerlendirebilmek olduğuna
inanıyorum. (...) Şimdi yirmi dakika kaybedersem, daha sonraki fırsatları kesinlikle
kaçıracağım; peki böyle bir yatırım yapmaya değer mi?"
Kitap ilerledikçe pek çok Büyükustanın fikirlerine, konuşmalarına (Motwani, Suba, Psakhis, McShane, Hübner,
Seirawan vs.), başka eserlerden referanslara yer verilmesi okumayı çok daha sürükleyici ve
keyifli kılıyor. Üçüncü bölüm olan "Siyah ve beyaz hakkında rengarenk düşünme"
bölümünde ise Siyah ve Beyazın avantaj ve dezavantajlarına, açılış ve hazırlık meselesine
odaklanıyor: "Çok garip bulduğum bir şey, çoğu oyuncunun en üst seviyelerde açılış
hazırlığının pek çok oyuncu ve hatta iyi Büyükustalar için bile olduğundan çok daha fazla
önemli olduğunu fark edemiyor görünmeleri. (...) Sevdiğiniz oyuncuların hamlelerine ve
fikirlerine özenmeye çalışmak mantıklı ancak onların yaptığı satranç çalışmasına özenmek
büyük bir hata olur, çünkü 2650'yi 2750'ye ulaştırmaya faydalı olacak bir çalışma 1650'yi
1750'ye ve hatta 2550'yi 2650'ye ulaştırmak için faydalı olmayabilir."
Oldukça eğlenceli (şu başlıklara bir bakın: "Cebinizde bir delik olduğunu düşünürken
ne yapmalı?", "Satranç neden çok zor?" ya da "Konsantre ol! Konsantre ol? Konsantre ol.")
ama derin meselelere el atmaktan çekinmeyen bir serbestlikle yazılmış olması çok hoşuma
gitti. Bu yönüyle daha çok satrançta belli bir seviyeye gelmiş, ilerlemekte güçlük çeken
yetişkin sporcu veya antrenörlere hitap eder görünümde. Örneğin, konsantre olmaya
dair söze başlarken Blaise Pascal'dan alıntı yapmaktan çekinmiyor yazar:
"İnsanlığın bütün sorunları, kişinin tek başına bir odada sessizce oturamamasından
kaynaklanır." Çünkü yazara göre insan kendi düşüncelerine konsantre olmamak için uğraşır
ve "konsantre olmak" için satranç oynamayı ister.
Kitabı için pek çok farklı isim düşündükten sonra "Chess for Zebras: Thinking
Differently about Black and White" (Zebralar İçin Satranç: Siyah ve Beyaz Hakkında Farklı
Düşünme) adında karar kılan Jonathan Rowson, bir sufi deyişinden etkilenmiş: "Toynak sesi
duyunca zebra gelsin aklına." Toynak seslerinin atları çağrıştırması üzerinden yola çıkan
Rowson, bize zebraları işaret ediyor. Mesaj ise kısaca şudur: "Kendinize farklı düşünmek için
izin verin."
Peki bu nasıl yapılabilir? Kitap düşünce kalıplarını yıkma fikriyle "farklı
düşünmenin" izini sürüyor. Daha doğrusu Rowson ustalığa giden yolunda neler öğrendiğini
ve neleri "unutması" (unlearning) gerektiğini anlatıyor. İlerleyen bölümler boyunca döne
dolaşa aynı şeyi hatırlatıyor okura: "Gelişme, konfor alanınızın sınırında başlar."
("Improvement begins at the edge of your comfort zone") Yani sınırlarınızı zorlamadığınız
sürece gelişme yok.
Yalnız yanlış anlaşılmasın, Rowson'ın her derde deva olacak --ve bulmayı
umduğum-- türden bir "sihirli formülü" yok. Tam tersine her şeyin kesin olduğu iddia edilen çözümlere
şüpheyle yaklaşılmasını öğütlüyor ve her şeyin kesin olduğu alandan belirsizliğe geçmeyi
ilerleme sayıyor. Bunu ise her bölüm için iyi seçilmiş, bazıları yazarın kendisi tarafından
oynanmış partilerle örnekliyor.
"Oyuncunun gücü arttıkça, kendisine bir konumda ne olduğu sorulduğunda daha büyük
ihtimalle 'bilmiyorum' diyerek başlayacaktır."
"Satranca, 'bilmiyorum, düşünelim' zihniyeti ile yaklaşmak, 'bu böyle ve bunu
kanıtlayacağım' şeklinde yaklaşmaktan çok daha akıllıcadır."
Aynı yaklaşımla, "atak bir oyuncuyum", "konumsal oynamayı severim", "hesap yapmam, sezgilerimle oynarım" gibi yaklaşımlarla oyuncunun kendi tarzına ve hamlelerine sınırlar çizmesini, onun satrancının gelişimi önündeki en büyük engellerden biri olarak
görüyor ve kitabın her bölümüne özenle seçilerek konmuş epigraflarından Karpov'a ait olan sözüyle bunu açıklıyor. "Tarz mı? Benim bir tarzım yok." Burada söylenmek istenen "oyuncunun bir tarzı olmamalı" değil, bu yaklaşımın oyuncunun oynadığı oyuna damga vurması, hamleleri üzerinde etkiye sahip olmasıdır elbette. Karpov'un kendi stili üzerine böyle düşünmesi onun bir tarza sahip olmadığını gösterir mi? Kitap boyunca konuya eşlik eden örneklerde kendi partilerini, oynarkenki düşüncelerini ve hissettiklerini içten (belki de aşırı içten!) bir şekilde paylaşması kitabın en büyük artılarından. Şimdi ilk bölümün kaba bir özeti sayılabilecek bir kısmını paylaşmak istiyorum. Bir satranç kitabında içtenliğiyle böylesine beni yakalayan ve söyledikleriyle bana ayna tutan başka bir bölüm hatırlamıyorum. Sözünü ettiğim, Hikâye Uydurma (Fabulation) alt başlığında Rowson'ın yakın zamanda hayata gözlerini yuman Viktor Korchnoi ile karşılaşmasıdır.
Nf3 Nf6 2. c4 g6 3. Nc3 d5 4. cxd5 Nxd5 5. Qa4+ Bd7 6. Qb3 Nb6 7. Ng5!? { Korchnoi'un açılışta genellikle garip biçimde oynadığını fark ettim.
Rakibine sıra dışı problemler yaşatmaktan zevk alıyor gibi görünse de, fikirlerinin ne kadar doğru olduğu pek umurunda değilmiş gibi duruyor. } 7... e6 8. d4 Bc6 9. Be3 (9. Bf4!? { Golubev tarafından belirtildi,
fakat fikri gördüğünüzde acaba Fritz de işin içine girmiş olabilir mi
diye merak ediyorsunuz: } 9... Qxd4? 10. Nxe6 fxe6 11. Qxe6+ Be7 12. Be5) 9... Bg7 10. Rd1 { Burada bir süre düşündüm. Rok atmak istemiyordum çünkü h4
oynamaktan açıkça memnun olacaktı. 10...Nd5 hamlesi mümkündü fakat
sonunda... } 10... N8d7 { hamlesini tercih ettim. Korchnoi oyundan sonra sordu: "Bu
hamlenin amacı nedir?" Cevap verdim: "Ana fikir ...Nf6-d5 ve vezir
kanadındaki beyaz kareleri kontrol altına almak." Kafasını salladı ve
ekledi: "Anlıyorum", tahminime göre beni yalnızca test ediyordu. } 11. Nf3 { Bu hamleden sonra bana yardımı olmayan bir iyimserlik büyüsüne kapıldım.
Bu "iyimserlik etkisi" satrançta kaçınmamız gereken temel psikolojik
tuzaklardan biridir çünkü konum hakkındaki değerlendirmemizi
renklendirerek hatalara yol açar. Her hâlükârda, oyundan önce gergindim
fakat bu sırada oyunun keyfini çıkarıyordum. Büyük adamla oynadığım
için ve onunla böylesine zengin ve garip bir konumda mücadele ediyor
olmaktan ötürü heyecanlıydım. Ancak şimdi rahatsız edici Bg5 ve
ardından e4 ya da e3 tehdidiyle baş etmek zorundaydım, ki bundan sonra
beyazlar en azından kötü değildir. Burada pek çok hamleyi düşündüm
fakat hiçbiri bana konumun gereklerini tamamen yerine getiriyor gibi gelmedi.
Örneğin, } 11... Qf6? { Bu tuhaf görünümlü hamle iyi olmak için fazla zekice.
Beyazın e3'ten filini oynayıp ardından e-piyonunu oynaması problemine
radikal bir çözüm sunuyor. 12.Bg5'ten sonra 12...Qf5 veya 12.Bc1 Qf5 ve
fikrim mükemmel işlerken beyaz hamle bulmakta zorlanıyor olacaktı. Fakat
maalesef, e3-filinin gizli bir maksadı var. } (11... Bxf3 12. gxf3 Qh4 13. Ne4 { varyantını gördüğüm zaman bu
fikirden bir şekilde vazgeçtim, çünkü Bg5'in görünüşünü beğenmedim.
Derken birdenbire anlamlı gelen ve ruh halime uyan ilginç bir hamle gördüm. }) (11... Nd5 12. Bg5) (11... O-O 12. h4!) (11... h6 12. Bc1!) 12. d5! { [#] Bu hamle
özellikle derin veya zor değil, yine de Korchnoi'un bu hamleyi bir dakika
içinde oynamasından ötürü şaşkına dönmüştüm. 11...Qf6 hamlesini
oynadığım zaman gülmedi ya da (böyle durumlarda yaptığı bilindiği
gibi) kaşlarını çatmadı, fakat "bu doğru olamaz!" der gibi kaşlarını
kaldırdı ve birkaç saniye daha baktığı sırada başıma neler
geleceğini anladım. Daha sonra olan oldu. Hamleyi gördüğü anda
doğruluğuyla ilgili tereddüdün zerresini hissetmedi. Hislere duyulan
böylesi inancın üzerimde kalıcı bir etkisi oldu ve bunun aynı turnuvada
bir oyun kazanmama yardımcı olduğuna inanıyorum (Rowson-Sarakauskas) } 12... Nxd5 13. Nxd5 Bxd5 14. Rxd5 exd5 15. Bd4 Qf5 16. Bxg7 Rg8 17. Bc3 Qb1+ 18. Qd1 Qxa2 { Materyal eşitliğe sahip olduğum tartışılabilirse de, konumum kayba
yakın. Şahımın güvenli bir yeri yok, vezirim ofsaytta ve siyah-kare
kontrolüm bulunmuyor. Oldukça iyi direndim, tam sorunlarımı çözmeye
başlar gibiyken, derince düşündü ve yıkıcı taktiklerin pimini çekti. } 19. e3 O-O-O 20. Be2 Nc5 21. O-O Ne4 22. Qc2 Rd6 23. Bd4 Re8 24. Ne5 f6 25. Nd3 Rc6 26. Qd1 Qa5 27. b4 Qa2 28. Nc5 a6 29. Nxe4 dxe4 30. b5 Rc2 31. bxa6 c5 (31... Rxe2 32. a7 Kd7 33. Bb2+ { varyantı Korchnoi'un dehasının hoş bir
örneğidir. }) 32. axb7+ Kb8 33. Bxf6 Rd2 34. Bc4 Rxd1 35. Bxa2 Rxf1+ 36. Kxf1 Kxb7 37. Bf7 Rf8 38. Bd5+ Kb6 39. Bc3 Kb5 40. Bxe4 Kc4 41. Be5 Re8 42. f4 Kb3 43. Ke2 Rd8 44. g4 c4 45. f5 gxf5 46. gxf5 c3 47. Bd4 Rc8 48. Bd5+ Kb4 49. Kd1 1-0
"Korchnoi ile oynamak çok özel bir durum, hele onunla daha önce hiç
oynamadıysanız. Böylesine sıra dışı bir oyundan ve oyun sonrası analizinden sonra, pek çok
insan bana bu tecrübeyi sormak istedi. Benim açıklamam şu şekildeydi: Düzensiz bir açılış
oynadı, yanıt olarak biraz fazla yaratıcı oynadım ve sonradan gaf olduğu ortaya çıkan zekice
bir hamle yaptım... Bu açıklamayı birkaç kez yaptığımı ve 11... Qf6 hamlesinden söz ettiğimi
hatırlıyorum. Daha sonra dinleyenlerden "Ya! Demek 12.d5 hamlesini kaçırdın!" diyerek araya
girenlere çabucak "Hayır, 12. d5'i gördüm fakat d5'i iki kez alabildiğini görmedim" yanıtını
verdim. Bu kulağa makul geliyor, fakat aslında, tamamen yalan.
Belki de kendime karşı fazla acımasızım ve belki buna kendini kandırma demek daha adildir.
Sanıyorum bu hikâyeyi ilk söylediğimde egomu korumak ve bu oyunun özel durumunu
muhafaza etmek istiyordum. Yaşayan efsaneye karşı oyunun böylesine erken bölümünde
acemice bir gafla kaybettiğim fikrine isyan ediyordum. Bunun yerine, oyun hakkında kulağa
daha anlamlı gelen bir hikâye anlattım.
Bu hikâye şunu demek istiyordu: O yaratıcıydı ve ben de yaratıcıydım. Ama ben o kadar
yaratıcıydım ki kendimi kaptırdım ve onun anahtar hamlesini görmeme rağmen (çünkü, hey,
ben bir Büyükustayım), devamını kaçırdım (çünkü, hey, kimse mükemmel değil).
Bu hikâye uydurmada (fabulation) beni en çok vuran şey, üçüncü ya da dördüncü kez
olayların bu versiyonunu anlattığımda artık kendim de böyle olduğuna inanmaya başladım!
O akşam kız arkadaşımla konuştuğumda dahi benzer şeyler söyledim. Ama oyunu
bilgisayara verdiğimde basitçe 12. d5 hamlesini kaçırdığım gerçeğiyle yüzleştim. Hamleyi
görmüştüm fakat yalnızca 11... Qf6 hamlesini oynadıktan sonra. 11... Qf6 hamlesini
oynadıktan hemen sonra 12. d5 hamlesinin o kadar ciddi olmadığını (rahatlama) hissettim fakat sonra 14. Rxd5 (of!) hamlesini gördüm, muhtemelen oyunun kalanında özgüvenimi sağlam tutmak için kendime kaçırdığım şeyin bu olduğunu söyledim.
Şimdi bu itirafı okuyucuların kendilerine karşı daha dürüst olmaları için cesaretlenmeleri
amacıyla paylaşıyorum. Kendini kandırma, neredeyse tanımı gereği, çok aldatıcı bir olgudur
fakat inanıyorum ki bu bizim tecrübelerimizi hikâyeleştirme eğilimimizle yakından ilişkilidir.
Tecrübelerimiz çoğu defa tutarsız ve benlik algımızı tehdit edici olduğunda, tutarlı ya da ilgi
çeken hikâyeler yaratacak şekilde evrimleşmemiz anlamlı görünüyor."
Uzunca bir bölümünü alıntıladığım yazımı kitabın en güzel tavsiyelerinden birisiyle bitiriyorum: "Daha iyi oyuncu olmak istiyorsanız daha iyi alışkanlıklara sahip olmak gerekir ve daha iyi alışkanlıklar antrenman ile gelişir. En iyi antrenman, güç kararlar için
kendinizi sorumluluk almaya zorladığınızda, sizi konfor alanınızın dışına çıkmaya itendir. (...)
Sonuçlarımızı geliştirmenin en kesin yolunun evde kompleks örnekler çözmekten geçtiğini
düşünüyorum. Bunu olabildiğince sık, uzun vadeli ve disiplinli bir şekilde yapmalı. Bu konsantre olmayı alışkanlığa çevirmede yardımcı olacak ve oyunlarımızın kritik konumlarında konsantre olmayı kolaylaştıracaktır."
Şimdiye kadar sadece üç kitabı bulunan Büyükusta Jonathan Rowson'ın sıradaki
eserinin konusunu bilemiyorum, fakat düşünmeyi teşvik eden her cümlesi okunmaya değer
görünüyor.
]]>FM Nazmi Can DoğanWhitsun Açık, Horváth ve Arlesli Kız2026-06-03T00:00:00+00:002026-06-03T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/whitsun-acik-horvath-ve-arlesli-kizPaskalya'nın 50 gün sonrasında Hristiyanlar için önemli bir gün daha vardır. Almanların Pfingsten, İngilizlerin White Sunday veya kısaca Whitsun dedikleri, Pentecost (Grekçe: ellinci gün) olarak da bilinen bu günde, Kutsal Ruh'un havarilerin üzerine indiğine inanılır. Her ne kadar inançlı biri olmasam da Paskalya zamanı oynanan Grenke Açık'ı Elo kazancıyla noktalamamın ardından kilise takviminin bir başka önemli gününde yine Almanya'da bir turnuva gördüğümde kayıt yaptırmamı herhalde anlayışla karşılarsınız. Evinin kapısına at nalı asan ünlü fizikçi Niels Bohr gibi, satranççıların da bazı batıl itikatlara sahip olması doğal kuşkusuz. Aslında oyunların en rasyonellerinden birini oynayanların irrasyonel sapmaları hakkında Proust'u kıskandıracak kalınlıkta bir kitap bile yazılır. Ama bu, başka bir yazının konusu olsun, biz Nazizmin doğduğu topraklara, Münih'e geri dönelim.
Bu yıl dördüncüsü düzenlenen ve birçok turnuvadan oluşan Münih Satranç Festivali kapsamındaki en önemli organizasyon olan Whitsun Açık'ın başlangıç listesinde Rasmus Svane (2620), Abhimanyu Puranik (2607) ve Daniil Yuffa (2586) gibi pek çok kuvvetli Büyükusta ve uluslararası ustayı bir arada görmek mümkündü ki bu da turnuvayı Elo puanı kazanmak isteyen benim gibi genç yetenekler için cazip hâle getiriyordu. Kaydımı yaptırmamın ardından uçak biletimi aldım, turnuvanın oynandığı Moosach Lisesi'ne yakın bir otel olan Hotel Leonardo'dan yerimi ayırttım ve turnuva tarihini beklemeye başladım. Turnuva öncesi soru çözüp biraz açılış hazırlığı yapma gibi bir hedefim vardı ama tembelliğim neticesinde bu turnuvaya da iyi hazırlandığım söylenemez. Ama İstanbul'daki son günümde "Türkiye'nin Düzeni"ni bitirdim, zira Doğan Avcıoğlu'nun zinde kuvvetleri gibi turnuvaya enerjik girmek istiyordum ve emperyalistlere ders vermeye hazırdım.
Yön hareketi gibi benim de ne kadar başarılı olduğum sorgulanabilir kuşkusuz ama en azından ilk turu kazanarak başladım:
{Henüz turnuva atmosferine giremediğiniz, eşleştirmenin son anda belli olduğu ve konsantrasyonun üst seviyede olmadığı ilk turlar yüksek reytingli oyuncular için tehlikelidir. Bunun bilincinde bir oyun oynamak istedim ama bunda ne kadar başarılı oldum, takdir sizin!} 1. e4 {Fischer'in tercihi olduğuna göre kötü olmasa gerek!} c6 2. d4 d5 3. e5 {Günümüzde en çok tercih edilen hamle. Zira siyahın tercihi nispeten kısıtlı, ya oyundaki hamleyi ya da 3...Bf5 varyantını oynayacak.} (3. Nc3 dxe4 4. Nxe4 Nf6 {özellikle bu varyanta hazırlanmamışsanız beyaz taşlarla oynamak kolay değil!} (4... Bf5 {diğer ana seçenek}) (4... Nd7 {Karpov'un hamlesi eskisi kadar popüler olmasa da hâlâ oynanabilir. })) 3... c5 {Siyah eğer Beyaz izin verirse c8-filinin gelişebildiği iyi bir Fransız oynamak istiyor.} (3... Bf5 {sonrası şu varyantı oynayacaktım:} 4. h4 h5 5. Bd3 Bxd3 6. Qxd3) 4. c4 $5 {İlk kez Tal'in bir oyununda gördüğümü sandığım bu hamleyi —pek de bilmeden— oynuyorum. Beyaz, rakibine sağlam bir merkez kurma fırsatı vermeden dinamik ve agresif bir oyun oynamak istiyor.} (4. dxc5 {ana hamle ve şöyle varyantlar olabiliyor:} e6 5. a3 Bxc5 6. Qg4 Ne7 7. Nf3 O-O 8. Bd3 (8. b4 Bb6 9. Bd3 Ng6 10. Bb2 f5 11. exf6 e5 12. Qh5 e4 13. Ng5 Bxf2+ 14. Kd1 Rxf6 15. Qxh7+ Kf8 16. Be2 Nc6 $11) 8... f5 9. Qg3 {elbette her ana varyant gibi eşit ama ben yine de beyaz taşları tercih ederim.} (9. exf6 Rxf6 10. Qh5 h6 11. O-O Bd6 12. Bd2 Nbc6 13. Bc3 e5 14. Nxe5 d4 15. Nxc6 Nxc6 16. Bb4 $11 (16. Bd2 $2 Ne5 $17))) 4... Nc6 5. Nf3 cxd4 6. cxd5 $6 {Açık bir merkez ve inisiyatif istediğim için bu hamleyi seçtim fakat en iyisi değil.} (6. Nxd4 $1 e6 {Siyah merkezde sağlam bir formasyona ulaşıyor diye düşünüyordum yine de} (6... Nxe5 $2 7. cxd5 Qxd5 (7... Nf6 $16) 8. Nc3 Qa5 9. Bb5+ Bd7 10. O-O $14) 7. Nc3 Bb4 (7... Bc5 8. Nxc6 bxc6 9. Qg4 $5 Ne7 10. Qxg7 Ng6 11. Be2 h5 $13) 8. Nxc6 bxc6 9. Bd3 {ve beyaz daha iyi. Örneğin:} dxc4 10. Bxc4 Qxd1+ 11. Kxd1) 6... Qxd5 7. Nc3 Qa5 8. Nxd4 Qxe5+ (8... Nxe5 $2 9. Bb5+ $18) 9. Be3 e6 (9... Nf6 {bana daha doğal görünüyor.}) 10. Nxc6 (10. Bb5 Bd7 11. Qa4 Qc7 $11) 10... bxc6 11. Qa4 Bd7 12. Be2 Bc5 $2 {Çok büyük bir konumsal hata! d6 başta olmak üzere siyah kareler göreceğimiz gibi bu değişimden sonra çok zayıflayacak.} (12... Nf6 13. Bf4 Qc5 14. O-O Nd5 {ve beyazın bir kompansasyonu var ama yeterli mi, tartışılır.}) 13. Bxc5 Qxc5 14. Ne4 $16 Qe5 $2 (14... Qb6 $1 {en iyisi ama anlaması çok kolay değildi} 15. Qa3 c5 16. Bf3 (16. Nxc5 Bc6) 16... Rb8 17. Nxc5 Nf6 18. Nxd7 Nxd7 19. O-O Ne5 20. Be4 f5 21. Bc2 Kf7 22. Qh3 $1 {beyaz daha güvenli olan şahıyla kesinlikle üstün olan taraf}) 15. Rd1 Nf6 16. Nd6+ {Devamı doğru oynanırsa artık konum kazanç.} Kf8 (16... Ke7 17. Qa3 c5 18. f4 Qxf4 19. Qxc5 $18) 17. Qa3 Kg8 18. Rd2 $6 {Aslında doğru hamleyi gördüm ama son zamanlarda konumu keskinleştiren somut seçeneklerdense daha güvenli tercihlere yönelerek oynamak gibi bir karar aldığım için oynamadım. Zira hesap gücüm keskin ve dakik bir oyun stili için maalesef yeterli değil.} (18. f4 $1 Qxf4 19. Rf1 Qxh2 20. Nxf7 {buraya kadar gördüm ancak tam olarak emin olamadım} Kxf7 $2 (20... Be8 $142 21. Nxh8 Qxg2 22. Rd3 $1 $18) 21. Rxd7+ Kg6 22. Rxg7+ Kxg7 23. Qe7+ Kg8 24. Qxe6+ Kg7 25. Qxf6+ Kg8 26. Qf7#) 18... h5 $1 19. O-O Nd5 {Rakibim iki iyi hamle oynadı ve şimdi oyun tekrar ortada denilebilir} 20. Bf3 h4 {Burada oyunu nasıl kazanacağımı tam anlayamadım, bir şekilde içeri girmem lazım ama bunu nasıl yapacağım net değil. En sonunda oyundaki --yanlış-- planda karar kıldım.} 21. Re2 $6 (21. h3 $1 {ile piyonu durdurmak daha güvenli olurdu}) 21... Qg5 $1 22. Bxd5 $2 {kalelere giriş imkânı yaratmak isteyen bu hamle aslında oyunu artık Siyah için iyi kılıyor.} (22. Nc4 Qe7 23. Qxe7 Nxe7 $11) 22... exd5 23. Rfe1 h3 24. g3 Qf6 $2 {Üstünlüğü tekrar beyaza veren çok kötü bir hamle.} (24... Be6 $1 {sonrası planım} 25. f4 Qf6 (25... Qg6 $1 {elbette çok daha iyi} 26. f5 $2 Bxf5) 26. f5 {oynamaktı.} Bd7 (26... Bxf5 27. Rf2 g6 28. Qc5 $13) 27. Re7 {bu konumu kazanç zannediyordum fakat...} Bxf5 $1 28. Rxf7 Qd4+ $15) 25. Re7 Be6 26. Ne8 $1 {Hızlıca oynanmış bu hamleyi rakibim tamamen gözden kaçırdı.} Qd4 {Burada çokça düşündüm ve azalan zamanda yine yanlış bir tercihte bulundum} 27. Nc7 $2 {Son anda daha rahat kazanırım diye düşünerek oynadığım bu hamle büyük bir hata} (27. R1xe6 $1 {elbette hesapladığım hamleydi.} fxe6 28. Rxg7+ Qxg7 29. Nxg7 Kxg7 30. Qe7+ Kg6 31. Qxe6+ Kg7 {Kalan az zamanımla bu konumu kazanamazsam diye çekindim. Ancak bu elbette yersiz bir çekince, hem en az bir veya iki piyon daha alacağım hem de siyah şah çok zayıf.} 32. f4 $18) 27... Qd2 $1 {Tamamen gözden kaçırdığım iyi bir hamle. Oyun yeniden eşitlendi.} 28. Kf1 Rb8 $2 (28... Rf8 $1 {çok daha iyiydi:} 29. Nxe6 fxe6 {f-hattındaki baskı yüzünden şimdi} 30. Qe3 Qxe3 31. Rxe3 {zorunlu} Rh6 32. R7xe6 Rxe6 33. Rxe6 Rb8 34. b3 Rb6 $11) 29. Nxe6 $1 fxe6 30. Qxa7 {Zaman sıkışmasında bir fırsat daha kaçıyor.} (30. Rxg7+ $1 Kxg7 31. Qe7+ {zorunlu mata götürürdü}) 30... Qxb2 31. R1xe6 $2 {bu sefer kazancı da kaçıran büyük bir hata} (31. Rxg7+ Qxg7 32. Qxb8+ Kh7 33. Qb1+ Qg6 34. Qb7+ Kh6 35. Qxc6 $18) 31... Kh7 32. Re5 Qb1+ 33. Re1 Qd3+ 34. Kg1 {Siyahın berabere yapan tek hamlesi çok güzel, hesaplamaya çalışabilirsiniz.} Rhg8 $2 {Hatalar komedyasında son perde!} (34... Rhe8 $3 35. Rxg7+ (35. Rxe8 Rxe8 $19) 35... Kh6 36. Rge7 Rxe7 37. Qxe7 Rb1 $11) 35. Qd7 $1 {h3 piyonu ile birlikte Schadenfreude gibi bir kavram üretmiş bir halkın umutları da kaybediliyor.} Qg6 36. Qxh3+ Qh6 37. Qxh6+ Kxh6 38. R1e6+ g6 39. Rxc6 Rb2 40. h4 Rxa2 41. Rcc7 Kh5 42. Re5+ Kg4 43. Kg2 g5 44. Rxd5 Ra4 45. Rcc5 {Maalesef iyi bir oyun değil ama eğlenceli ve nispeten zengin bir içeriği olması nedeniyle hoşunuza gideceğini sanıyorum.} *
İkinci tur rakibim genç Bulgar GM Petkov'du ve yeni bir açılış denemek, bu açılışta deneyim kazanmak için bu tur iyi bir fırsattı. Elbette açılış tercihim eleştirilebilir ama oyunu kaybetmem açılıştan çok sonrasındaki hatalarım neticesinde oldu, dolayısıyla burada esas fatura oyun gücüme çıkmalı. Bazen pasif oynamak da gerekiyor!
e4 c5 {Artık hem e5'ten sıkıldığım için hem de repertuarımı biraz daha genişletmek adına Najdorf oynamaya yavaş yavaş geçmek istiyordum. Bu ilk denemeleri Büyükustalar karşısında yapmanın öğretici olacağını düşündüm, üstelik olası kayıplar da en azından daha kabul edilebilir sonuçlar olacak.} 2. Nf3 d6 3. d4 cxd4 4. Nxd4 Nf6 5. Nc3 a6 6. Qd3 $1 {Harika bir seçim! Hatırladığım kadarıyla Petkov Najdorf'a karşı birçok şey oynadıysa da bu varyantta bir oyunu yoktu ve elbette oyundan önce bu varyanta bakmamıştım. Aklımda sadece ana hamlenin Nbd7 olduğu ama Dragon tarzı oynamanın da iyi olduğu bilgisi vardı.} g6 {Aslında iyi bir seçenek ama ben Dragon oyuncusu değilim!} (6... Nbd7 7. Be2 b5 {ile daha Najdorf tarzı oyun sonrasında keskin ve zorunlu varyantlar oluşabiliyor} 8. a4 (8. Nd5 Bb7) 8... Nc5 9. Qe3 b4 10. Nd5 Ncxe4 $11) 7. f3 Bg7 (7... b5 $1 {en doğrusu} 8. Be3 (8. a4 b4 9. Na2 d5) 8... Bb7 {Siyah e5-d5 sürüşlerini tehdit edecek}) 8. Be3 Qc7 {Dragon'da atın yeri c6, Najdorf'ta ise daha çok d7. Bu hamleyle iki seçeneği de elimde bulundurarak rakibimin tercihlerine göre karar vermenin akıllıca olacağını düşündüm ama bir şeyi unuttum: Dragon'da vezirin yeri c7 değil!} (8... b5 {yine daha iyiydi}) 9. Qd2 (9. g4 $1) 9... Nc6 10. O-O-O O-O $6 (10... b5 $2 {artık bu olmuyor:} 11. Nxc6 Qxc6 12. e5) (10... h5 $1 {g4'ü önlemeye yönelik bu hamleyi oynamayı düşündüm ama vazgeçtim} 11. Kb1 Bd7 {kabul edilebilir bir oyunla}) 11. g4 $1 {Zıt kanatlara roklar atıldı ve artık Sezar gibi "alea iacta est" ("zarlar atıldı") deme vakti.} (11. h4 $1) 11... Be6 12. h4 b5 $2 (12... Nxd4 13. Bxd4 Qa5 {Bu hamlenin en iyisi olması Qc7'nin nasıl bir zaman kaybı olduğunu gösteriyor.}) 13. Nxe6 $6 {Rakibim fırsatı kaçırıyor.} (13. Nxc6 $1 Qxc6 14. Nd5 Bxd5 15. exd5 Qb7 16. h5 $18 {ve beyazın atağı çok daha hızlı!}) 13... fxe6 14. g5 (14. h5 Ne5 15. hxg6 hxg6 {oyunda beklediğim varyanttı} 16. Be2 Rab8) (14. Bh3 $1) 14... Nh5 15. Bh3 Rxf3 $2 {Maalesef burada aktif oyun yerine pasif oynamak gerekiyordu.} (15... Nd8 $1 {ve bu basit hamle sonrası oyun tamamen ortada, hatta beyazın atağı durduğu için inisiyatifin siyaha geçme olasılığı da çok fazla!} 16. Ne2 (16. Bg4 $2 Bxc3) 16... Rxf3 17. Bg4 Rf7 18. Kb1 Qc4 19. Qd3 Be5 20. Qxc4 bxc4 $11) 16. Bxe6+ Kh8 17. Nd5 Qb7 {Daha kötü bir finaldense bulanık suda avlanmak düşüncesiyle.} (17... Qa5 18. Qxa5 Nxa5 19. Nc7 Raf8 20. Bb6 Nc6 21. Nxa6 $16 {Siyah için oyundakinden daha iyi ama yine de çok hoş bir final değil}) 18. Bg4 Ne5 $2 {Tamamen yersiz bir kalite fedası} (18... Rff8 19. Bxh5 gxh5 20. Qe2 Ne5 21. Qxh5 e6 22. Nf6 Bxf6 23. gxf6 Qxe4 {ve beyaz daha iyiyse de bunu kanıtlaması gerekiyor.}) 19. Bxf3 $18 Nxf3 20. Qg2 Ne5 21. Qh3 $1 {e6 ile atı kovmama izin vermeyen bu hamle aslında oyunu da bitiriyor.} Rc8 22. Bd4 Rc4 23. Rhf1 Rxd4 $1 {Ünlem işareti sadece aynı oyunda ikinci kalite fedasını yaptığım için :)} 24. Rxd4 Nc6 25. Rd3 a5 26. Qe6 Nb4 27. Rdf3 Nxa2+ {İntikam şahı!} 28. Kb1 {Nihayet terk ettim. Yeterli direnci gösterememiş olmak üzücü ama yine de öğretici bir oyun!} 1-0
Üçüncü turda eşleştiğim Letonyalı Saveljevs ilginç bir şekilde benden bir yaş büyüktü, genelde rakiplerimin yaşımın üçte biri civarında olmasına alıştığım için bu hoş sürprizi değerlendirmem şarttı. Her ne kadar bilgisayar bazı delikler bulsa da en azından hamle hamle ilerleyerek hızlıca bakıldığında tek taraflı ve iyi bir oyun gibi göründüğünü söyleyebilirim:
e4 c5 2. Nf3 Nc6 3. Bb5 g6 {En popüler hamle} 4. Bxc6 dxc6 5. d3 Bg7 6. a4 a5 (6... Qc7 7. a5) 7. O-O Nf6 8. Qe2 Bg4 $6 {Rossolimo'da beyaz fil çiftini rakibe veriyor ama piyon yapısının nispeten durağan oluşu fillere fazla aktivite şansı tanımıyor. Rakibim o yüzden fili atla değiştirmeyi seçti ama bence iyi değil. Şöyle düşünülebilir: şimdi beyaz daha iyi piyon yapısına sahip ve siyahın bunun karşısında öne sürebileceği hiçbir koz yok!} (8... O-O 9. Re1 Qc7 10. e5 Nd5 11. h3 h6 12. Bd2 {ben beyazın şanslarını daha çok beğensem de iki tarafın da şansları mevcut}) 9. h3 Bxf3 10. Qxf3 Nd7 11. Qg3 {Siyahın e5 yapacağını düşündüğüm için bana iyi gibi gelmişti bu hamle fakat bazı taktik nedenlerden ötürü iyi değil.} (11. Nd2 O-O 12. Qe3 e5 13. Kh1 Qc7 14. Nf3 f6 15. Bd2 Qd6 16. g3 b6 17. Bc3 Rae8 18. Rae1 $14 {Bilgisayar hiç acele etmiyor, beyaz en uygun anda Nd2-f4 yapacak ve üstün olacak.}) 11... e5 $6 (11... O-O $1 12. f4 $6 (12. Nc3 Qb6 13. Kh1 c4 14. dxc4 Qb4 $11) 12... c4 $1 {Taktik planlardan önce gelir!} 13. dxc4 Bxb2 14. Bxb2 Qb6+ $15) 12. Na3 O-O 13. Be3 Bf6 {Oyunda beni şaşırtan kötü bir hamle} (13... b6 14. Nc4 Qc7 15. Kh1 Rfe8 16. f4 $6 {Oyun böyle devam edebilirdi} (16. Qh4 Rab8 17. f3 Rb7 18. Qf2 Rbb8) (16. Bd2 $142 $14) 16... b5 $1 17. Nd2 exf4 18. Bxf4 Qd8 19. Rab1 c4 20. axb5 cxb5 21. dxc4 bxc4 22. Nxc4 Nf6 $11) 14. Bh6 Bg7 (14... Re8 15. Nc4 Qc7 16. f4 $16) 15. Bxg7 Kxg7 {Beyazın daha iyi olmasının üç temel sebebi var: 1- Fianchetto yapısında (f7-g6-h7) g7 filinin değiştirilmesi sonucu siyahın zayıflayan şah güvenliği 2- Piyon yapısı: Beyazın tek piyon adası var, siyah ise duble piyonlar yüzünden iki adaya sahip 3- İkinci maddeyle bağıntılı olarak konumda piyon sürüşü imkanları olan taraf beyaz. Beyaz f4 yaparak oyunu açarsa bunun bir bedeli olmuyor ama siyah f5 oynarsa e5 piyonu zayıf kalacak.} 16. Nc4 Qe7 17. f4 f6 $6 (17... exf4 $142) 18. Rf2 $6 {Yanlış tercih!} (18. f5 $1 g5 19. h4 h6 20. Kf2 Rh8 21. Rh1 b6 {ve böyle bir konumu düşünmeme rağmen tam emin olamadım} 22. Rh3 Rag8 23. Rah1 Kf8 {Bir tempo daha olsa Siyah direnç gösterebilir fakat...} 24. hxg5 $18 Rxg5 25. Qf3 {ve beyaz kazanç konumda.}) 18... exf4 19. Rxf4 Ne5 (19... b5 $1 20. Ne3 Qe5 {oyunu neredeyse eşitlerdi}) 20. Ne3 Kh8 21. Raf1 {Zamanı azalan rakibim karşısında mantıklı hamleler yaparak baskıyı korumak istiyorum.} Rf7 22. Qf2 Raf8 23. b3 Qd6 {Letonyalı rakibim iyi bir savunma düzeni oluşturdu ve şimdi Qd4-b5 gibi fikirleri de var. Burada harekete geçmem gerektiğine karar verdim.} 24. g4 $6 {Plan yanlış değil belki ama Siyah ciddi bir karşı oyun yaratabilirdi.} (24. Nc4 Nxc4 25. bxc4 $14 {daha kontrollü olurdu. Oyunda düşünsem de bu konumu kazanabileceğimden emin değildim.}) 24... Kg7 $6 (24... b5 $1 25. Ra1 $2 Qd4 26. Ra2 c4 $15) 25. Kg2 Kg8 26. h4 {Plana devam!} (26. Nc4 $1 {Yine daha etkiliydi.}) 26... Qe7 (26... b5 $1 $132) 27. Rh1 Rg7 28. h5 $1 {Siyahın beklemesi sonucu Beyaz ciddi bir baskı oluşturmayı başardı.} Nd7 29. hxg6 hxg6 30. Qg3 Rff7 31. Rh6 Qe5 $6 (31... Nf8 $1 $16 {ve sonrasında Kh7 tek şanstı.}) 32. Qh2 $1 {Bundan sonra oyunun sonuna dek dakik oynamayı başarıyorum.} Kf8 33. Rh8+ Ke7 34. Nc4 Qc7 35. g5 $1 b5 (35... fxg5 $2 36. Rxf7+ Rxf7 37. Qxc7) 36. axb5 cxb5 37. Ne3 Qe5 38. Nd5+ Kd6 39. gxf6 Nxf6 40. Rxf6+ Rxf6 41. Rd8+ Ke6 42. Re8+ {Rossolimo yapısını kavramanın güçlüğünü gösteren bir parti.} 1-0
Bu arada tabii ki Münih'i de gezmeye çalışıyordum. Marienplatz ana meydanı merkezli eski şehir —her ne kadar savaş sonrası neredeyse yeniden inşa edildiyse de— Alman Ortaçağ kentlerini sevenleri belki tatmin edebilir fakat eğer benim gibi ana meydanda eski belediye binası, katedral ve etrafına sıralanmış binalar şeklindeki şehir planından nefret ediyorsanız Sultanahmet'ten devam etmenizi öneririm. Fakat Münih'e gezmeye gelmiş X. ile buluştuğumuz gün gittiğimiz meşhur Hofbräuhaus München'in fazla turistik yerleri sevmeyen beni şaşırtan güzel bir yemek ve bira sunduğunu kabul etmem gerekiyor. Turdan önce bira mı içtin diye soracak olanlara şimdiden söyleyeyim, cevabım tabii ki evet.
Bir parantez de kitapçı Hugendubel'e açmam lazım. Stuttgart'ta da gittiğim bu kitapçının Münih şubesi çok etkileyici değilse de yine de bana paramı harcatmayı başardı. Buradan aldığım Ödön von Horváth'ın "Jugend ohne Gott" (Tanrısız Gençlik) adlı kısa romanı bana ilk turlarda eşlik etti. Nazi döneminin çocuklara ve okullara kadar inen korkunçluğunu anlatan çarpıcı bir eser ve bunu Münih'te okumuş olmam da belki kitabın etkisini artırdı. Türkçeye de çevrilmiş bu novellayı okumadıysanız okumanızı tavsiye ederim.
İlk üç tur sonunda böylece iki puandaydım ve dördüncü tur eşleştirmesi açıklanmadan kimin geleceğini biliyordum. Aslında daha başlangıç listesini gördüğüm andan itibaren oynayacağımızı biliyordum zira genç Bulgar IM Stoyanov ile aynı turnuvada oynayıp da karşılaşmadığımız hiç olmadı! Skorum bir mağlubiyet ve bir beraberlik şeklindeydi ve durumu eşitlemek istiyordum. Maalesef bunu başaramadım ama kısa ve acısız bir beraberlik oldu, şikâyetçi değilim.
e4 c5 2. Nc3 {Genç Bulgar IM Stoyanov ile her katıldığımız turnuvada oynuyoruz, bu turnuvada da ismini görünce eşleşeceğimizden şüphem yoktu. Daha önce iki defa siyah taşlarla oynadığım rakibime karşı skorum =1, -1 şeklindeydi ve bu oyun skoru eşitlemek adına iyi bir fırsattı. Rakibimin Kapalı Sicilya'ya a6-b5 oynadığını görünce 2. Nc3 oynamak istedim.} a6 3. g3 b5 4. Bg2 Bb7 5. Nge2 e6 6. O-O Nc6 7. d4 $1 cxd4 8. Nxd4 {Nispeten hızlı bir şekilde bu konuma geldik ve burada rakibim yaklaşık yarım saat düşündü. Konumdaki problemleri çözmek ve doğru hamleyi bulmak kolay değil.} Bc5 $6 {Çok doğal ama iyi değil} (8... Nxd4 $1 9. Qxd4 Ne7 10. a4 Nc6 11. Qe3 b4 12. Nd5 $1 {Konum belki eşit de olsa dakik oynaması gereken taraf siyah!}) 9. Nb3 {Bu bariz hamleyi de hızlıca oynadım} Ba7 {Şimdi düşünme sırası bendeydi. Birden fazla iyi seçenek var gibi ve hangisi daha doğru anlamak zor.} 10. e5 $1 {En iyisi! Jan Markos, "Under the Surface" kitabında Karpov'un filleri bilardo toplarına benzettiğinden bahseder. Filler bir kanattan diğerine geçmek için adeta bir bilardo topu gibi banttan sekmek durumundadır, örneğin a7 fili e7'ye gitmek için c5 karesinden bir bilardo topu gibi sekmeli ama bunu yapamıyor. Bu da özellikle d6 karesinin zayıfladığı anlamına geliyor. Şimdi tehdit Ne4, dolayısıyla siyahın hamlesi zorunlu.} (10. Qg4 {ilk düşünülecek hamlelerden biri fakat} Kf8 {sonrasını anlamak zor.}) (10. Bf4) (10. Qe2 {diğer iyi seçeneklerdi}) 10... f5 $1 11. exf6 {35 dakikalık bir düşünmenin ardından oynanmış bu hamle maalesef en iyisi değil. Doğru varyantı görmeme karşın tam hesaplayamadığım için cesaret edemedim.} (11. a4 $1 b4 12. Nb5 axb5 13. axb5 {Buraya kadar elbette gördüm ama şimdi çok fazla seçenek var ve hepsini net hesaplaması zor.} Nge7 (13... Bxf2+ 14. Rxf2 Rxa1 15. Nxa1 Na5 16. Bxb7 Nxb7 17. Nb3 Qb6 18. Qh5+ g6 19. Qe2 $16) (13... Nd4 $5 14. Rxa7 $1 (14. Bxb7 Nxb3 15. Bxa8 Nxa1 $11) 14... Bxg2 15. Qxd4 Bxf1 16. Na5 $1 $18) 14. bxc6 Bxc6 15. Bxc6 Nxc6 16. Qh5+ Kf8 17. Rd1 $16) 11... Nxf6 12. Ne4 (12. Bg5 O-O 13. Ne4 Nxe4 14. Bxd8 Nxf2 $11 {Oyunda gördüğüm bir varyanttı. Oyun sürekli şahla berabere olacak ama tehlikede olan taraf kesinlikle beyaz}) 12... Nxe4 13. Bxe4 O-O $1 $146 {En iyisi ve teknik olarak bir yenilik!} (13... Qf6 14. Qh5+ (14. Nc5 $1 {elbette bunu oynayacaktım} Bxc5 15. Qh5+ Qf7 16. Qxc5 $16) 14... g6 15. Qg5 Qxg5 16. Bxg5 O-O 17. Be3 Bxe3 18. fxe3 d5 19. Bg2 Rxf1+ 20. Bxf1 {0-1 Makka,I (2204)-Botsari,A (2351) GRE-ch (Women) 29th Athens 2006 (3)}) 14. Qh5 {Avantajın kaybedilmesi sonucu beraberliğe razı oluyorum.} (14. Nc5 $4 Bxc5 15. Qh5 Rf5 $1) 14... g6 15. Bxg6 (15. Qe2 {Stoyanov oyundan sonra belki bu hamlenin olabileceğini söyledi fakat yine de siyah için büyük bir sorun görünmüyor.}) 15... hxg6 16. Qxg6+ Kh8 17. Qh6+ Kg8 18. Qg6+ Kh8 19. Qh6+ Kg8 20. Qg6+ 1/2-1/2
Beşinci turda Alman GM Christopher Noe ile eşleştim. Yıllar önce Polonya'da da oynadığım rakibimle başa baş bir oyun oynayabileceğimi biliyordum ama maalesef açılıştaki hatalar ve dikkatsizlik yüzünden daha en baştan kötü konuma düştüm ve bir fırsatı da değerlendiremeyince kaybettim.
c4 e5 2. Nc3 Bb4 3. Nd5 Be7 4. Nf3 Nc6 $6 {Ev ödevini yapmamanın cezası! Sadece bir yapıya ulaşmak için oynuyorum fakat açılış daha fazla incelik gerektiriyor!} (4... d6 $1 {Kesinlikle en iyisi} 5. d4 (5. g3 c6 6. Nxe7 Nxe7 7. b4 (7. d4 $6 e4 $15) 7... f6 8. Bg2 Be6 9. d3 Qd7 10. O-O a5 11. bxa5 Rxa5 12. Qc2 c5 13. Rb1 Nbc6 $11 {1-0 So,W (2751)-Deac,B (2668) Bucharest Superbet Classic 5th 2025 (1) CBM 226 Extra Siyahın hiçbir sorunu yoksa da So kazanmayı başarmış}) 5... Nf6 6. dxe5 dxe5 7. Nxe5 {Oyunda bu varyanttan tam emin olamadım} Nxd5 8. cxd5 (8. Qxd5 O-O $1 {Siyah piyon eksikliğini gelişim üstünlüğüyle kapatıyor.} 9. Bd2 (9. Qxd8 Rxd8 10. Bd2 a5 11. O-O-O Na6 12. g3 Nb4 13. a3 Bf5 $1 14. Nd3 (14. axb4 $2 axb4 $19) 14... Nc6 15. Bg2 Nd4 $15) 9... a5 10. Rd1 Bf6 11. Qxd8 Rxd8 12. Bc3 Rxd1+ 13. Kxd1 Na6 14. e3 (14. a3 Nc5 $11) 14... Be6 15. Kc2 Nb4+ 16. Kb3 Ra6 17. a3 c5 $1 18. axb4 axb4 19. Nd3 bxc3 20. bxc3 Ra1 21. Nxc5 Bf5 22. g4 Bxg4 23. Bg2 Rxh1 24. Bxh1 b6 25. Nd3 Be7 26. Ne5 Bd1+ 27. Kb2 Bd6 28. f4 Bxe5 29. fxe5 $11) 8... c6 9. e3 (9. e4 Bb4+ 10. Bd2 Qe7 11. Nc4 Qxe4+ 12. Be2 Qxg2 13. Bxb4 Qxh1+ 14. Bf1 Qe4+ 15. Be2 Qh1+ {Tipik bir bilgisayar beraberesi!}) (9. Bd2 Qxd5 10. Bc3 Qxd1+ 11. Rxd1 a5 12. e4 b5 13. h4 Be6 14. a4 Bb3 15. axb5 Bxd1 16. Kxd1 Bb4 17. bxc6 Bxc3 18. bxc3 Ke7 19. Bb5 a4 20. c7 Na6 21. Bc6 Ra7 22. Bb5) (9. Nf3 Qa5+ 10. Bd2 Qxd5 11. Bc3 Qxd1+ 12. Rxd1 O-O 13. e4 a5 14. Nd4 Rd8 15. a4 Nd7 16. Nf5 Bf8 17. f3 g6 18. Ne3 Re8 19. Nc4 Nc5 20. Nb6 Rb8 21. h4 Be6 22. h5 Bg7 23. Bxg7 Kxg7 24. Kf2 Rbd8 25. Be2 f5 26. hxg6 hxg6 27. Rxd8 Rxd8 28. exf5 gxf5 29. Ke3 Bb3 30. Rh5 Re8+ 31. Kf2 Bc2 32. g4 Bd3 33. Bf1 Rd8 34. gxf5 Bxf1 35. Kxf1) 9... O-O (9... Qd6 {Anton Guijarro'nun tercihiydi.} 10. Nd3 Qxd5 11. Bd2 O-O 12. Nf4 Qd6 13. Qc2 Qc5 14. Qxc5 Bxc5 15. O-O-O a5 16. Bc3 Re8 17. Be2 b5 $6 {Çok doğal fakat bir o kadar da yanlış bu hamleden sonra Maghsoodloo üstünlüğü ele geçiriyor çünkü fili f3'te çok etkili olma şansına sahip ve c6 zayıflığı kalıcı bir hal alacak.} (17... a4 $1) 18. Rd2 Na6 $6 (18... Bf5 $1 19. Bf3 b4 20. Bd4 Nd7 {dengeyi korumak için tek şanstı}) 19. g4 $6 (19. Bf3 $1 $16) 19... b4 20. Bd4 Bf8 $6 (20... Bxd4 21. Rxd4 Nc5 22. h3 Ne6 {ile sadeleştirmek gerekiyordu.}) 21. Bf3 {1-0 Maghsoodloo,P (2695)-Anton Guijarro,D (2625) FIDE Grand Swiss Samarkand 2025 (2) EXT 2026 Nihayet! Beyaz tartışmasız bir üstünlüğe sahip ve Maghsoodloo bundan sonra rahat bir galibiyet elde etmeyi başarmış.}) 10. Bd2 (10. dxc6 $4 Qa5+) 10... Bf6 11. Bc3 cxd5 12. Be2 Nc6 13. Nxc6 Bxc3+ 14. bxc3 bxc6 15. O-O Qc7 16. c4 Rd8 17. cxd5 Rxd5 18. Qc2 Be6 19. h4 Rad8 20. Bf3 Rd2 21. Qxc6 Qxc6 22. Bxc6 Bxa2 $11) 5. d4 d6 6. e4 Nf6 (6... Bg4 7. Qb3 {Oyunda bundan emin değildim.} (7. Qa4 $1 {daha da etkili ama ilk etapta anlaması kolay değil.} Bxf3 8. gxf3 exd4 9. Qb3 Rb8 10. Rg1 g6 11. Bd2 Nf6 12. O-O-O $16) 7... Bxf3 8. Qxb7 Nxd4 9. Nxc7+ Kf8 10. Nxa8 Nc2+ 11. Kd2 Bxe4 $1 {oyunu sürdüren tek hamle} 12. Qxe4 Nxa1 13. Bd3 Qc8 $3 {Yine tek hamle! Siyahın ip üstünde yürümesi varyantın yanlışlığını gösteriyor.} (13... Nf6 $2 14. Qc6)) 7. Nxe7 Qxe7 8. d5 Nb8 {İstediğim Şah-Hint yapısını elde ettim ama beyaz tempo kazandı ve iyi gelişime sahip. Hem c5 planını rahatça gerçekleştirebilir hem de siyah için f5 oynamak henüz çok kolay değil.} 9. Bd3 Nbd7 10. Bc2 Nc5 $2 {Büyük bir sorumsuzluk! Oynar oynamaz b4'ü gördüm ve biraz hesapladıktan sonra rakibim hamlesini yapar yapmaz atı geriye dönerek devam etmeye karar verdim.} (10... a5 {Kesinlikle gerekliydi.}) 11. b4 $1 {Uzun bir düşünmenin ardından rakibim doğru hamleyi oynadı.} Ncd7 (11... Ncxe4 {alınırsa atın gidecek yeri yok ve düşecek.} 12. Qe2 Nc3 (12... Bf5 13. Nh4 Nc3 14. Qd2 Bxc2 15. Qxc2 Nce4 16. f3) 13. Qe3) 12. Be3 a5 13. a3 O-O 14. O-O Nb6 {Çok tercih ettiğim bir kare değil ama tempo kayıpları beni buna zorluyor zira beyazın vezir kanadı oyunu belli bir noktaya kadar geldi fakat f5 karşı oyunum yakın bir gelecekte mümkün görünmüyor.} 15. Qd3 Ng4 16. Bxb6 $6 {Tuhaf bir tercih.} (16. Bd2 {oyunda beklediğim hamleydi} axb4 17. axb4 Rxa1 18. Rxa1 f5 19. Bg5 Nf6 20. Nd2 $16 h6 21. Bxf6 Qxf6 22. c5 Nd7 23. Qe3 {f5 sürüşünün beklenen etkiyi yaratmadığı Şah-Hint konumlarından biri.}) 16... cxb6 17. c5 bxc5 $2 {Maalesef çok kötü bir tercih.} (17... f5 18. cxd6 (18. cxb6 axb4 19. axb4 Rxa1 20. Rxa1 Qd8 $11) 18... Qxd6) (17... axb4 18. axb4 Bd7 19. cxb6 Rfc8 20. Ra7 Rab8 {bir başka iyi devam yoluydu} 21. h3 Nf6 22. Bb3 Qd8 $11 {Manevra tamamlanıyor!}) 18. bxc5 Ra6 $2 (18... dxc5 19. Rfb1 $16) (18... b6 $1 {direnmenin tek yoluydu} 19. cxd6 (19. c6 $5 {Tipik bir kalite fedası! Kuvvetli korunmuş geçer piyon, zayıf beyaz kareler ve karşı oyun olmaması beyazın fazlasıyla yeterli kompansasyona sahip olduğunu gösteriyor.} Ba6 20. Qd1 Bxf1 21. Qxf1) 19... Qxd6 20. Qd2 $14) 19. Qc3 $1 {Rakibim bu hamleden sonra oyunun sonuna kadar doğru oynuyor ve hak edilmiş bir galibiyet alıyor.} dxc5 20. h3 Nf6 21. Nxe5 Re8 22. f4 Nh5 23. Ng4 Qh4 24. f5 $1 Ng3 25. Rfe1 h5 26. Nf2 Qf4 27. Qxc5 Ra8 $6 (27... Bd7 {biraz daha dirençliydi.}) 28. Ba4 $1 {Bu dakik hamleden sonra oyun tamamen kayıp.} Rd8 29. Qe3 Qxe3 30. Rxe3 h4 31. Nh1 Nh5 32. Rb1 Bd7 33. Bd1 Nf6 34. Bf3 Rac8 35. Nf2 Ba4 36. Rxb7 Rc1+ 37. Kh2 Rdc8 38. e5 Nd7 39. e6 fxe6 40. fxe6 Nc5 41. Rb2 Re8 42. Ne4 Nxe4 43. Rxe4 {Rakibimin 16. hamlesinden sonra kaybetmemem gereken bir oyundu fakat belki ondan da büyük olan hatam, daha açılışın ilk hamlelerinde dakik oynayamamış olmam.} 1-0
Turnuvanın benim açımdan en moral bozucu oyunu altıncı turdaki Khassenov partisiydi. 2000 civarı Elo'ya sahip genç Kazak sadece beraberlik için oynayarak, üstelik kötü konumda da beraberlik teklif ederek iki büyük günah işledi. Bu günahları cezasız bırakmak üzücü oldu.
c4 f5 {Kazanmam gereken bir rakibe karşı biraz daha keskin oynamak istedim} 2. g3 Nf6 3. Bg2 e5 4. Nc3 Be7 5. d4 d6 6. dxe5 {Çok kötü! Beyaz tamamen beraberlik için oynadığını belli ediyor.} dxe5 7. Qxd8+ Bxd8 {Siyah merkezdeki üstünlüğüyle tercih edilmeli} 8. e4 Nc6 9. Be3 {Bu konumda esas problemim birçok farklı seçeneğin olması ve hepsinin de iyi görünmesi!} O-O {Doğal olsa da en iyisi değil.} (9... Nb4 $1 10. O-O-O fxe4 $17) 10. Bc5 $1 {en iyisi} Re8 11. exf5 {iyi bir hamle değil.} (11. Nge2 $11) 11... Nd4 $2 (11... e4 $1 {Bu hamleyi neden oynamadım hiçbir fikrim yok!} 12. Nge2 Ne5 13. O-O Bxf5 14. b3 {belki de bu konumdan fazlasını elde etmek istedim}) 12. O-O-O c6 13. Nf3 Nxf3 14. Bxf3 Bxf5 15. h3 a5 (15... e4 $1 {hâlâ daha iyiydi} 16. Be2 Nd7) 16. b3 (16. g4 $14 Be6 17. b3 a4 18. Kb2 {ve artık bir taraf tercih edilecekse bu beyaz olmalı}) 16... Nd7 17. Be3 Be7 {Rakip şaha bakan çift filimin tehlikeli olacağına inanıyordum.} 18. Kb2 $2 (18. Be4 $1 {ve beyazın hiçbir sorunu yok!}) 18... Nc5 $1 19. Bxc5 Bxc5 20. Be4 Be6 {Yine doğal ama yeterince dakik değil.} (20... Rf8 $1 21. Bxf5 Rxf5 $17 {zayıf f2 piyonu düşüyor.}) 21. f3 Bd4 22. a4 {Rakibim konumu kilitlemeye çalışıyor. Artık tek şansım b5 oynamak} Rab8 23. Kc2 Rec8 24. f4 b5 25. axb5 $6 (25. fxe5 $1 Bxe5 26. Rhe1 bxc4 27. Bxh7+ Kxh7 28. Rxe5 cxb3+ 29. Kb2 $11) 25... cxb5 26. Nd5 $2 {Kaybetmesi gereken bir hamle.} (26. fxe5 {d4'teki kuvvetli fili dayanağından mahrum bırakmak yine önemliydi.} Bxc3 27. Kxc3 bxc4 28. Rd6 cxb3+ 29. Kb2 {ve beyaz bu konumu kaybetmek zorunda değil.}) 26... bxc4 27. bxc4 Rxc4+ 28. Kd3 Ra4 29. Rb1 Rd8 30. Ne7+ Kf8 31. Nc6 Bc4+ {Burada haklı olarak oyunun bittiğini düşünüyordum.} 32. Kd2 Ra2+ 33. Bc2 Rc8 $4 {Fakat azalan zamanla birlikte güvenli oynama isteği sonucu kazancı kaçıran bu hamleyi oynadım.} (33... Rd6 $1 34. Rb8+ (34. Nxd4 exd4 35. Ra1 d3 $1 $19) 34... Kf7 35. Rb7+ Kf6 $17) 34. Nxd4 exd4 35. Ra1 {artık yapacak bir şey kalmadı maalesef.} Rxc2+ (35... Rb2 36. Rhb1 $11) 36. Kxc2 Bd5+ 37. Kd3 Bxh1 38. Rxh1 Rc3+ 39. Kxd4 Rxg3 40. Ra1 {Elbette! Oyunda bu hamleyi bir an için unuttum ve itiraf etmek gerekirse tüm bu varyanta girerken sanki a-piyonunu tutuyormuş gibi düşünüyordum.} Rxh3 41. Rxa5 $11 Kf7 42. Ra6 Rg3 43. Ke5 h5 44. Ra7+ Kg6 45. f5+ Kh6 46. Ra6+ Kh7 47. Kf4 Rg4+ 48. Kf3 Kg8 49. Ra7 Rg1 50. Ra4 Kf7 51. Ra6 Rf1+ 52. Ke4 h4 53. Ra3 Kf6 54. Ra6+ Kf7 55. Ra7+ Kg8 56. Ra3 Kf7 57. Ra7+ Kf6 58. Ra6+ Kf7 59. Ra7+ Kg8 60. Ra3 Rh1 61. Kf4 Kh7 62. Kg4 Kh6 63. Ra6+ Kh7 64. Ra3 Kh6 1/2-1/2
Böylelikle aslında fena başlamadığım turnuvanın altıncı turunun sonunda Elo kazançlarımı sıfırlamış ve hatta az da olsa eksiye düşmüştüm. Üstelik yedinci turda Hintli CM Pratik Mulay'ın IM Janzelj karşısında aldığı beraberlik sonucunun gösterdiği üzere yabana atılmaması gereken bir rakipti. Pirimiz FM Nazmi Can Doğan'ın Philidor'a karşı yaptığı bir hazırlığı gözden geçirerek girdiğim turda kısa sürede kendi yoluma saptım. Çoğunlukla olduğu gibi aslında bu yanlış bir yoldu fakat rakibimin becerememesi sonucu rahat bir galibiyete uzandım.
e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 e5 {Benim de son zamanlarda birkaç oyunda denediğim Philidor.} 4. Nf3 Nbd7 5. Rg1 $5 {Bu keskin hamleyi oyundan önce benimle hazırlığını paylaşan FM Nazmi Can Doğan'a borçluyum. Hazırlığın hakkını onun gibi veremesem de sonuç itibariyle işe yaradığını söylemek lazım.} g6 6. Be3 c6 7. a3 {Yararlı bir hamle. b5'lere artık b4 olmaması ve beyazın kolayca d5 ile cevap verebiliyor oluşu bu hamlenin ana noktası. Öte yandan hem Qb6 hem de Qa5 hamlelerine yönelik bir profilaksi.} Bg7 8. dxe5 dxe5 9. g4 {Bir yerde bunu oynamayacaksak o zaman niye Rg1 oynadık?} Qc7 10. Nd2 $1 {Zayıf d6 karesinden faydalanmayı amaçlıyorum, her ne kadar sonradan fikir değiştirdiysem de.} O-O {Burada uzun bir düşünmeye daldım.} 11. Ne2 $2 {Beyazın bu kadar vakti yok aslında ama oyundaki agresif zihin yapımı gösteriyor.} (11. g5 Nh5 12. Nc4 {doğru olduğunu düşündüğüm varyanttı fakat örneğin} Rd8 13. Qd6 Qxd6 14. Nxd6 Nb6 15. Nxc8 Nxc8 {sonrası oluşan oyunsonunu kazanacağımdan emin değildim. Khassenov partisinden sonra vezirlerin tahtada olduğu daha keskin bir oyun oynamak niyetinde olduğum için oyundaki yanlış hamleyi oynadım.}) 11... Nb6 $6 {Rakibim fırsatı kaçırıyor.} (11... Rd8 $1 $17 {Daha iyi bir oyuncu bunu oynardı, önce yerinden emin olduğumuz taşlar oynanmalı!} 12. Ng3 Nf8 13. Nf5 Bxf5 $1 14. exf5 (14. gxf5 Nxe4 $17) 14... Nd5) 12. h3 Be6 13. Ng3 Rad8 14. Qf3 Ne8 $6 (14... Kh8 $1) 15. Nf5 $1 $16 {Ve plan tamamlandı! Birçok defa böyle doğrusal bir oyun düşük reytingli rakipler karşısında işe yarıyor.} f6 (15... gxf5 $4 16. gxf5 Bc8 17. f6) 16. Nxg7 Nxg7 17. h4 Rf7 18. O-O-O c5 19. Be2 c4 20. Bxb6 (20. Nb1 Na4 {opsiyonunu vermemek için çok istemesem de fille atı değiştirdim.}) 20... axb6 21. Nb1 Rdf8 (21... Rd4 $5 {ile işleri karıştırmaya çalışmak daha çok şans verirdi.}) 22. h5 Ne8 23. hxg6 hxg6 24. Rh1 Rg7 25. Nc3 Nd6 26. Nd5 {Her şey son derece basit ve doğal gelişiyor. Beyaz tamamen kazanç konumda.} Bxd5 27. Rxd5 Qc6 28. Rxd6 {Bu basit taktik piyon kazanıyor ve üstünlüğü perçinliyor.} Qxd6 29. Bxc4+ Rff7 30. Rd1 Qe7 31. Qb3 Qc7 32. Qb4 Kh8 33. Bxf7 Rxf7 34. Rd6 Kg7 35. Rxb6 Qc8 36. f3 Qh8 37. Qd2 $1 {Rakibe şans vermemek önemli!} Qh1+ 38. Qd1 Qg2 39. Kb1 Kh6 40. Rd6 Qh2 41. Qd2+ {Rakibiniz yanlış oynayınca iyi bir oyun çıkarmak zor olmuyor. Ama elbette oyunsonuna girecek ferasete sahip olmalıydım.} 1-0
Bu galibiyetin ardından hem tekrar Elo kazancı olarak artıya geçtim hem de son iki turda kazanarak turnuvayı iyi bir noktada tamamlama şansını sürdürmüş oldum. Fakat bu hayallerim George ve Lennie'nin hayalleri gibi kısa sürede suya düştü. 20 yaşındaki Alman FM Cedric Chassard karşısında güç durumlara düştüğüm oyunu zor kurtardım:
e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Nf6 4. d3 Be7 5. O-O d6 6. a4 Na5 {1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 ile başlayan tüm açılışlarda Siyahın esas problemi c-piyonunu kullanamamak ve bu hamleyle siyah bu sorunu çözmeyi amaçlıyor.} (6... Be6 {ChessBase'in otomatik makine analizine göre kritik hamle.} 7. Bxe6 (7. Nc3 $5 Bxc4 8. dxc4 {bu c-dublesi yapısına karşı oynamak kolay değil}) 7... fxe6 8. c3 a5) 7. Ba2 c5 8. Nc3 Nc6 (8... h6 {ile beyazın sonraki hamlesini önlemek de mümkün ama bu sefer} 9. Nd2 $1 {Hemen problematik atın konumunu düzelten bu hamle sonrası beyazın konumu tercih edilmeli} Nc6 (9... O-O 10. Nc4 $14) 10. Nd5 $14) 9. Bg5 O-O 10. Bxf6 Bxf6 11. Nd5 Rb8 $146 {Bir yenilik! Ama elbette masa başında bulunmuş bir hamle. ... b5 gibi fikirleri hazırlıyor ve aynı zamanda filin d5'e geldiği durumlar için çaprazdan kaçıyor.} (11... g6 12. Rb1 Be6 13. c3 Bg7 14. b4 cxb4 15. Nxb4 Bd7 16. Nd2 Nxb4 17. cxb4 Bh6 {½-½ Vachier Lagrave,M (2717)-Deac,B (2650) Bucharest Superbet Classic 6th 2026 (7)} (17... Qe7 $1 $11)) 12. Qd2 Kh8 $6 {Siyahın bu kadar vakti yok! Henüz bir hata değilse de yanlış yöndeki ilk adım.} (12... Bg4 $1 {eşitlerdi.} 13. Qe3 (13. Ne1 Bg5 $15) 13... Nd4 14. Nxd4 cxd4 $11) 13. c3 Be7 $2 14. b4 $1 $16 {Bu hamleden sonra konum kritik bir hal alıyor.} cxb4 15. cxb4 a5 $1 {Tek şans!} (15... Bg4 16. b5 Bxf3 17. bxc6 $1 $18) (15... f5 $2 16. b5) 16. b5 Nb4 17. Nxb4 axb4 18. Bd5 $1 {Konumu bloke ederek karşı şans vermemeyi amaçlayan en iyi hamle.} (18. Qxb4 $6 Bg4 19. Nd2 d5 {Beyaz daha iyiyse de iki filini de aktif kullanma şansı elde eden siyah karşı oyun elde edebilir.}) 18... Bg4 19. Qe3 b6 $2 {Burada esas korkum rakibimin terfi karesini a8-filiyle kontrol edebildiği bir geçer piyona sahip olmasıydı fakat bilgisayar aynı kanaatte değil.} (19... f5 $1) 20. h3 Bxf3 21. Qxf3 Bg5 22. Qe2 $1 {Bd2-c3-d4 gibi bir rota ile siyah filin aktifleşmesine izin vermemek doğru karar.} Rc8 23. Bc6 $2 {Fil mükemmel d5 karesinden ayrılmamalıydı.} (23. Rfb1 $18) 23... f5 24. exf5 Rxf5 (24... d5 {gibi olanaklar neden filin c6'da iyi olmadığını açıklıyor.}) 25. d4 $2 {Bu hamleden sonra siyahın ciddi şansları olacak.} (25. g3 $1 $18 {Rf4'ü önleyen bu hamle b4 piyonunun zayıflığının altını çiziyor}) 25... exd4 26. Rab1 Qf6 27. Rxb4 Rf8 28. Rb3 d5 {Tehdit Be3!} 29. Rf3 $2 (29. Bd7 Re5 30. Qd1 Qd8 31. Bg4 Be7 32. Rf3 {üstünlüğü sürdürmenin tek yoluydu.}) 29... Rxf3 30. Qxf3 Qxf3 31. gxf3 Rxf3 $2 {Çok büyük bir hata!} (31... d3 $1 {neden oynamadım bilmiyorum. Siyah kazanca yakın, örneğin} 32. Bxd5 (32. a5 bxa5 33. b6 d2 34. Rb1 d4 35. Kf1 d3 36. f4 $1 Bxf4 37. b7 Bd6 38. Kg2 {ve bu tuhaf finali beyaz tutuyor gibi!}) 32... d2 33. Rd1 Rd8 $19) 32. Rd1 $11 Bh4 33. Rxd4 Bxf2+ 34. Kg2 Bxd4 35. Kxf3 {Karşılıklı hatalarla dolu fakat bu varyanttaki fikirler açısından öğretici nitelikte bir parti.} 1/2-1/2
Günümüzde oynanan açık turnuvaları takip ediyorsanız özellikle son turlarda ilginç bir fenomene tanık olursunuz. Satranç ahlakından nasibini almamış oyuncular genç ve düşük Elo'lu fakat oyun kuvveti yüksek ve iyi performans gösteren rakiplere karşı aniden Elo anksiyetesi semptomları göstererek hasta olurlar ve tura çıkmazlar. Böylelikle dokuz oyun oynamak için gelmiş, para harcamış rakiplerinin de hakkına girerler. İşte son turda eşleştiğim 2012 doğumlu Hintli WFM Guntaka Aamuktha (2152) da tam olarak böyle karşısına çıkmaya korkulacak türden bir rakipti. 29 Mayıs sabahı oynanan bu oyundan 72 saat sonra kendisinin 2334 Elo'ya sahip olduğunu ve hatta ben bu satırları yazarken de 2376 Elo'ya kadar çıkarak kızlar arası dünya sıralamasında yedinciliğe kadar yükseldiğini belirtirsem rakibimin ne kadar tehlikeli olduğu daha iyi anlaşılabilir.
Şüphesiz yaşı ve Elo'su dikkate alındığında belki de Bodhana Sivanandan ile birlikte kızlardaki en önemli yetenek olan Aamuktha karşısında turnuvadaki en iyi oyunumu oynayarak rahat bir galibiyet elde etmiş olmamı iyi açılış seçimime borçluyum. Açıkçası bir sonraki oyunumuzda bu kadar şanslı olacağımı düşünmüyorum. Yine de turnuvayı güzel kapatmış olmaktan dolayı mutluyum. Bu oyundaki rakibim ileride dünya şampiyonu olursa bu oyunu herkese göstereceğimden kuşkunuz olmasın.
e4 c5 2. Nf3 d6 3. h3 $5 {İtiraf edeyim, bu oyuna hazırlığım Yunan açılış uzmanı Nikolaos Ntirlis'in bir tweet serisinden ibaretti. Ntirlis özellikle Najdorf oyuncularına karşı bu hamlenin iyi olduğundan bahsediyordu ki birazdan daha iyi anlayacağız.} Nf6 4. Nc3 a6 5. a4 {Siyah Najdorf hamlelerinin sonuna geldi ve beyaz hâlâ d4 yapma imkânını elinde bulunduruyor. Bu hazırlıktaki amaç rakibe şimdi bir hamle yaptırarak --örneğin oyundaki g6 gibi-- onu Najdorf'tan çıkarmak. Açılış hazırlığının en önemli unsuru avantaj elde etmek değil, rakibinizi bilmediği sularda yüzmeye zorlamak ve bu oyun da bunun bir kanıtı.} g6 {Rakibim Dragon tarzı bir gelişimi tercih etti.} (5... Nbd7 {bu erken Nbd7 de iyi değil örneğin:} 6. d4 cxd4 7. Qxd4 $1) (5... Nc6 6. d4 cxd4 7. Nxd4 {şimdi de yine Najdorf değil Klasik Sicilya oynuyoruz!}) 6. d4 cxd4 7. Nxd4 Bg7 8. Be3 O-O 9. Be2 {a4 oynadığımız için artık kısa roklu oynamak durumunda beyaz} Nbd7 $6 {İlk hata.} (9... Nc6 $1 {Dragon'da bu atın yeri c6 karesi zira g7 filiyle daha uyumlu çalışıyor.}) 10. a5 $6 (10. O-O {ve sonra a5 daha iyiydi.}) 10... Nc5 $6 (10... b5 $1 11. axb6 Nxb6 {yeniden eşitlerdi.}) 11. Bf3 $16 Nfd7 12. b4 Ne6 13. Nd5 Nxd4 14. Bxd4 e6 15. Bxg7 Kxg7 16. Qd4+ {Bir dizi basit hamleyle Beyaz büyük üstünlük elde etti. Siyahın hem şahı zayıf hem de zayıf kareleri ve --özellikle d6 başta olmak üzere-- zayıf piyonları var. Buna c8 fili kaynaklı gelişim güçlüğü de eklenirse avantajın ne kadar önemli boyutta olduğu daha iyi anlaşılır.} Kg8 17. Ne3 Ne5 18. Rd1 $1 {hemen d6'ya baskı yapan en hızlı hamle.} Qf6 (18... Nxf3+ 19. gxf3 {ve hem d6 düşüyor hem de şah kanadında saldırı olanakları da var.}) 19. Be2 Bd7 20. O-O Bc6 21. f4 {Beyazın hamlelerinin yoruma ihtiyacı yok, her şey son derece doğal gelişiyor.} Nd7 22. Qxd6 Rfd8 23. Ng4 Qh4 24. f5 $1 {bu basit hat açma hamlesi oyunu bitiriyor.} Nf6 25. Qe7 {materyal kazancıyla oyun sonlanıyor.} Rxd1 26. Nxf6+ Kg7 27. Ne8+ {Oldukça iyi bir genç rakip karşısında son derece basit bir galibiyet. Bu oyundan üç gün sonra çıkan listede rakibimin Elo'sunun 2334 olduğunu ve hatta sonraki ay da 2351'e yükseldiğini de göz önünde alırsak açılışta rakibi şaşırtmanın ne kadar işinizi kolaylaştırabileceğini daha iyi anlarız.} 1-0
Shakespeare'in dediği gibi "all's well that ends well", sonu iyi biten her şey iyidir. Mutlu bir şekilde son turdan çıkıp yemeğimi yedim ve akşamki konserin yolunu tuttum. Genç Gürcü piyanist Giorgi Gigaşvili'ye aslında Kütahyalı bir Ermeni olan anne tarafımdan hemşerim Fransız Alexandre Altınoğlu'nun şefliğindeki Münih Filarmoni eşlik ediyordu. Bu Küçük Asya-Kafkasya paktına bir Türk olarak mutlaka benim de eşlik etmem gerekiyordu. Mussorgski'nin "Hovanşçina" uvertürü, Haçaturyan'ın Ermeni ezgilerinin yer yer hissedildiği piyano konçertosu ve Bizet'in meşhur "L'Arlésienne" süitleri romantik ve popüler bir program sunuyordu ve birçok ihtiyar Almanla aynı salonda olacağımı maalesef biliyordum.
Bilmediğim şey ise konser salonunun Gasteig HP8 denilen bir komplekste olduğu ve bu kültür merkezinin tam da Hitler'in 1923'teki başarısız Birahane Darbesi'nin cereyan ettiği birahanenin üzerine kurulduğuydu! Işıklar kararıp konser başladığında salonun siyah panelleri faşizmin karasına karıştı, Horváth'ın Allahsız gençliği Mussorgski'nin ezgileriyle hopak oynarken yanımdaki ihtiyar amcalar yeniden 1939 senesinde oldukları gibi tonton bebeler halinde "Ich bin" diyerek gülüyorlardı. Arlesli kızın aşkından Frédéri deliye dönerken Klaus Junge bir kombinezon patlatıyor, Alman tankları Maginot Hattı'nı Tal gibi ezip geçiyor, Alekhine eşinin mal varlığını kurtarmak için şeytanla iş birliği yapıyordu. Fakat neden sonra müzik kesildi ve coşkulu alkışlardan yorulmuş ihtiyar Almanlarla birlikte sel halinde dışarı çıkarken satrancın ve müziğin tadının bilardodan da Almanlıktan da daha üstün olduğunu düşünüyordum. Otele geldim ve 13 Elo puanı kazanmanın huzuruyla derin bir uykuya daldım.
]]>FM Tarık SelbesAronian'dan Değişmeli Caro-Kann dersi2022-02-26T00:00:00+00:002022-02-26T00:00:00+00:00https://satranckahvesi.com/posts/aroniandan-degismeli-caro-kann-dersiBu yazı ilk olarak 2022 yılında satranchess.com sitesinde yayınlanmıştır.
FIDE Grand Prix 2022 incelemeye değer pek çok oyuna sahne olmuştu. Aronian ile Keymer arasındaki mücadelede, açılış hazırlığı ve oyun anlayışı konusunda çok önemli şeyleri görme şansımız olacak. Bu oyunu bölümlere ayırıp daha rahat incelemeye çalışacağız. Bazı partilerin açılış bölümlerine daha fazla eğilmemizin sebebi elbette o açılışla daha haşır neşir olmamız veya ilgilenmek istememiz. Örneğin Caro-Kann Savunması'nın değişmeli varyantını ben de beyaz taşlarla oynamayı seviyorum, bu nedenle inceleyeceğimiz oyun benim için ayrıca önemliydi.
e4 (1. d4 d5 2. Bf4 c5 3. e3 Nf6 4. Nf3 Nc6 5. Nbd2 cxd4 6. exd4 Bg4 7. c3 e6 8. Qb3 Qc8 9. Bd3 {Bu varyantı 4. hamledeki notla kıyaslayınız.}) 1... c6 2. d4 d5 3. exd5 cxd5 4. Bd3 {Aronian bu varyantı ve Londra sistemini başarıyla kullanıyor. Her iki varyantta da Carlsbad yapısının oluştuğunu görüyoruz. Aronian belli ki bu piyon yapısına dair olan bilgi ve deneyimini kullanmak istiyor. Belli tipte piyon yapılarını çalışmanın önemine vurgu yapan bu durumu en üst düzey bir oyuncudan görmüş oluyoruz. Bu sistemin amacı ilk etapta rakibin açık renkli filinin oyuna girişini güçleştirmek. Beyazın hamle sıralaması buna yönelik...} 4... Nf6 (4... Nc6 5. c3 Nf6 6. Bf4 Bg4 7. Qb3 Qd7 8. Nd2 e6 9. Ngf3 {Yine Aronian'ın bir başka favorisi. Aynı konum iki farklı açılıştan gelebiliyor. Açılışların dönüştüğü (transpoze olduğu) konumları bilip birbirleriyle ilişkilendirmek size belli rakiplere karşı onların istemediği ancak sizin severek oynadığınız devamyollarını tahtada görme şansı yaratıyor.}) 5. h3 {[#] Varyantın ruhuna uygun şekilde c8 filini kısıtlayarak Nf3 oynamak istiyor.} (5. c3 Bg4 {Genç yıldız Firouzja'nın başarıyla kullandığı bir devamyolu. Bu varyantın temel sorunu olan beyaz renkli fili oyuna çıkmayı başarıyor.} 6. Qb3 Qc7 {ve Bf4 engellendi:} 7. Bf4 $4 Qxf4 8. Qxb7 Qc1#) 5... Nc6 6. Nf3 {Beyaz yukarıda 1. ve 4. hamledeki açıklamalarda görülen c3 hamlesini yapmadan ilerlemeye çalışıyor. Bu hazırlığının bir parçası olabilir, bunu ileride göreceğiz.} 6... Nb4 {Beyaz c3 sürüşünü yapmayınca oynanan hamleyle birlikte görece az rastlanan bir devamyoluna ulaşıyoruz, ancak Aronian'ın neden bu varyanta gitmek istediğini kısaca belirtelim: Siyahın bu varyantta bir süredir g6-Bf5 planıyla iyi bir oyun elde ettiği düşünülüyordu, üst düzey oyunlarda genelde iki taraf da iyi bir şekilde hazırlandıkları için buz dağının görünmeyen yüzünü anlamak kolay olmuyor. Biz yine de bir deneme yapalım:} (6... g6 7. O-O Bf5 8. Bxf5 gxf5 {Siyah e6-Bd6-Qc7 ve uzun rok ile g dikeyinden saldırmak istiyor.} 9. c4 $1 {Mantıklı bir piyon fedası. Siyah gelişimde geriyken konumu açmaya çalışmak en prensipli yaklaşım. Daha erken aşamada c3 sürüşünden vazgeçmenin fikri bu olabilir.} 9... dxc4 10. Nc3 e6 11. Bg5 {ve devamında Qa4 ile beyaz inisiyatifi sürdürür.}) 7. Nc3 $1 {[#] Aronian daha önce belirtildiği gibi tipik c3 sürüşünü neden oynamadığını başka bir varyantla daha göstermek istiyor.} 7... g6 8. Ne5 $1 8... a6 (8... Bf5 9. Bb5+ {d5 piyonuyla ilgili sorun yaşamamak için çok dikkatli olmak zorunda.} 9... Nd7 10. O-O Bxc2 $4 (10... Nxc2 $4 11. Nxd7 $18) 11. Qf3 $18) 9. O-O Bg7 (9... Bf5 {Bu hamle yine mümkün değil ve hoş bir sebebi var.} 10. Bxf5 gxf5 11. Bg5 e6 $2 (11... Bg7 {doğrudur.}) 12. a3 Nc6 {[#]} 13. Nxd5 $3 exd5 14. Re1 {dikkate değer bir konum!} 14... Nxe5 15. Rxe5+ Kd7 16. Rxf5 Bg7 17. Bxf6 Bxf6 18. Rxd5+ $18) 10. Re1 O-O 11. Bg5 Nxd3 12. cxd3 $1 {[#]} { Açılış felsefesi:} { Aronian'ın nereye ulaşmak istediğini ancak şimdi anlayabiliyoruz. Siyahın fil çifti var ve Beyazın piyon yapısı adeta felaketi andırıyor. Ancak c ve e dikeylerindeki baskı çok iyi yerleşmiş hafif taşlarla ve c8 karesinde işsiz kalan fil birleşince pratikte siyaha oynanması zor bir durum kalıyor. Beyazın üstünlüğü aktif taş oyunu yaratabilmesinde. Siyahın sorunu ise Carlsbad yapısında görüldüğü gibi azınlık saldırısı veya merkezden piyon yarması ile karşı oyun yaratmadaki güçlüğü. Beyaz aktif taş oyununu sürdürdüğü sürece oyunu iyi olacak, ancak küçük bir hata yapısındaki zayıflıkları görünür hale getirebilir. Aronian'ın açılış hazırlığını nasıl yaptığını biraz daha anlamaya başlayacağız. Beyazın duble piyonlarının an itibariyle harika iş çıkardığını ve çok önemli e4 karesini kontrol ederek standart Ne4 karşı saldırısını engellediğini söyleyebiliriz. Beyaz aktif taş oyunu yaparken siyah taşların aktif roller elde etmesine izin verilmiyor. Söz gelimi Siyah Bf5 oynadığı her durumda Qb3 ile karşılaşacak.} 12... Qb6 {Stockfish burada merkezden karşı oyun için 12... Ne8!? ve devamında ...f6 hamlesini öneriyor.} (12... Bf5 13. Qb3 { Beyazın 12. cxd3 hamlesinin faydalarından biri!} ) 13. Nf3 $1 {Harika bir geri çekiliş.} 13... e6 {[#]} (13... Qxb2 {Sezgisel olarak bu alışın yanlış olduğu hemen söylenebilir, siyah prensip olarak gelişimini umursamadan piyon avcılığına çıkmamalı.} 14. Na4 Qb5 (14... Qa3 15. Nb6 Ra7 16. Rb1 {Stockfish Beyaza kazanç değerlendirmesi yapıyor: Siyahın kalesi oyun dışında ama neden kayıp konumda olduğunu anlamak ilk bakışta kolay olmayabilir. Meraklısına ortaya çıkan konumda Siyahın konumunu makineye karşı savunmayı öneriyorum.}) 15. Rb1 Qe8 16. Nb6 Ra7 17. Nxc8 Qxc8 18. Rxe7 $18) 14. Na4 $1 {Aktif taş oyunu sürdürülmeli Bd7 gelmeden! Şimdi beyazın c dikeyinde oyunu başlıyor.} 14... Qd6 15. Qd2 a5 {[#]} {Qb4 fikriyle: Siyah oyunsonuna gidebilirse rahatlayacak iyi piyon yapısını kullanabilecek.} 16. Rac1 Bd7 (16... Qb4 17. Qxb4 axb4 18. Nb6 $18) 17. Nc5 b6 18. Bf4 Qe7 19. Nxd7 Nxd7 20. Rc7 {[#]} { Beyazın aktif taş oyunu sürüyor.} 20... Rfc8 21. Rec1 Qd8 22. Qc2 $1 {[#] Önemli bir karar! Siyahın oyun sonuna gitmek istediğini söylemiştik ancak beyazın inisiyatifi oyunsonunda da devam ediyor. Taş değişimleri beyazın aktif taş oyununu etkilemiyor.} 22... Rxc7 23. Qxc7 Qxc7 24. Rxc7 Rd8 {[#]} {Siyah hafif taşlarının işlevsiz görüntüsüne karşın beyaz taşlar adeta dans ediyor. Kale yedinci yatayda kariyerinin zirvesini yaşarken d7 karesindeki atı oyun boyunca üzgün göreceğiz. cxd3 alışıyla başlayan kısıtlama operasyonu onu oyunsuz bırakıyor.} 25. Rb7 $1 {Siyah taşları daha fazla savunmaya bağlamak amacıyla.} 25... Kf8 {[#]} { İleri karakol:} { Eğer zayıf bir karede (piyonlar tarafından savunulamayan özellikle rakibe erişimi yüksek) taşlarımızı konumlandırabilirsek çok etkili olacağı söylenebilir.} 26. Bd6+ Ke8 27. Ne5 $1 {Bu değişimle Beyaz piyon yapısını düzeltiyor ve ileri karakolunu teorik olarak en iyi hale getiriyor: piyonuyla desteklenmiş zayıf karede oturan bir fil!} 27... Bxe5 (27... Nxe5 28. dxe5 { Siyah b6 piyonunu korumayı sürdürmek istiyor.} ) 28. dxe5 Rc8 {[#]} { Problem taş:} { Daha önce d7 atının hareket kabiliyetinin sınırlandığını söylemiştik, ancak hareket kabiliyeti ile sınırlı taşlar daha önce de belirttiğimiz gibi (Aronian - Vidit) taktik sorunların da habercisi olurlar.} 29. d4 $1 {Kilit hamle! Siyahın Rc2 ve ardından Nc5 ilerleyişi durduruluyor ve Siyah at tamamen felç oluyor.} (29. g3 {Beyazın durumu hafife alması durumunda açık dikeyi ele geçiren Siyah karşı oyun elde edebilir.} 29... Rc2 30. Ra7 (30. d4 f6) 30... Nc5) 29... Kd8 {Siyah d4 piyonunu alabilirse hayata dönecek.} (29... Rc4 30. Ra7 {ve Siyah kale geri dönmek zorunda. Problem taş meselesine bir başka güzel örnek.}) 30. Ra7 $1 Rc4 31. b3 $1 Rc1+ (31... Rxd4 32. Ra8+ $18) 32. Kh2 h6 {[#]} { İlginç bir şekilde siyahın yapacak bir şeyi bulunmuyor.} {İki zayıflık prensibi:} { Daha önce de belirttiğimiz gibi eğer savaş alanı bir tarafta kazanılamıyorsa bir başka cephe açılmasına ihtiyaç oluyor, beyaz her ne kadar kale ve filiyle harikalar yaratsa da kazanmak için yeterli durmuyor ve bu yüzden şimdi şah kanadında bir cephe açmaya çalışacak.} 33. Kg3 Rc3+ 34. f3 Rc6 35. h4 Rc8 (35... h5 36. Kf4 {ikinci cephe açıldı.}) 36. h5 Rc6 37. Kh4 Rc8 38. g4 Ke8 39. f4 Kd8 40. hxg6 fxg6 41. g5 h5 {[#]} { Acaba ikinci cephe açma planı başarısız mı oldu?} 42. f5 $1 {Siyah terk eder.} { Güzel bir oyuna güzel bir son! Oyun devam etseydi: } ( 42... gxf5 (42... exf5 43. e6 Nb8 44. Rg7 $18) 43. g6 Ke8 44. g7 $18 ) 1-0
