Yarım tempo önde: Açılışı tersten oynamak

Bu yazımda siyahla sıklıkla tercih edilen savunmaların beyazla oynanması durumunda neler olabileceğini inceleyeceğim.

Bazı konumların tersten (reversed) oynandığı durumlarda beyazla fazladan bir hamle hakkımızın olması, sanki siyahken art arda iki hamle yapıyormuşuz gibi tahtaya yansırken; bazı konumlarda ise bu tersten oynama durumu etkisiz kalabiliyor ve hatta dezavantaja bile dönüşebiliyor.

Karmaşık bir giriş yaptığımın farkındayım. İyisi mi, ne anlatmaya çalıştığımı tahta üzerinde inceleyelim. İncelemelere önce Büyükustaların oyunlarından başlayacağım. Sonra da 2019 yılında aynı turnuvada, birinde siyah, diğerinde beyaz taşlarla oynayıp aynı konumu elde ettiğim iki farklı oyunu inceleyerek yazımı bitireceğim.

[Event "European Club Cup"] [Date "2022.10.06"] [White "Anton Korobov"] [Black "Arjun Erigaisi"] [Result "*"] [Variant "Standard"] [ECO "A20"] [Opening "English Opening: King's English Variation"] [ChapterName "Tersten Najdorf"] [ChapterURL "https://lichess.org/study/wlA44Flg/w9A1IbLb"] [Annotator "https://lichess.org/@/hayir_olayneyani"]

1. c4 e5 2. d3 Nf6 3. Nf3 Nc6 4. a3 d5 5. cxd5 Nxd5 { Deyim yerindeyse Beyaz, Sicilya Savunması'nın Najdorf varyantını oynuyor ve sıra kendisinde. Burada Beyaz e3 sürüp Najdorf/Scheveningen tarzında oynamayı, e4 sürüp keskin Najdorf konumlarına girmeyi, ya da g3 sürüp konumu Dragodorf sularına çekmeyi hedefleyebilir. } 6. e3 g5 { Arjun'dan Keres Atağı benzeri bir yaklaşım! Bu konumun beyazla oynanan Gecikmeli Keres Atağı'ndan farkı siyahın beyaz filinin e6'da değil, c8'de duruyor olması. } 7. b4?! { Daha iyisi: } (7. d4 { olurdu. } 7... exd4 8. Nxd4 Nde7 9. Nc3 Bg7 10. Nxc6 Bxc3+ 11. bxc3 Qxd1+ 12. Kxd1 Nxc6 13. e4 { Beyaz, sahip olduğu fil çifti ile daha rahat bir oyunsonuna girerdi. }) (7. e4 Nf4 8. g3?! { oynansaydı, bu kez Beyaz hamle önde olmanın ''dezavantajını'' yaşayacaktı ve Siyah ...Be6 oynamamış olmayı } 8... Ne6! $15 { hamlesi ile avantaja çevirebilecekti. }) 7... a6?! { Aslında Erigaisi konumun yabancısı değil. Fakat siyahla alışılagelmiş savunma olan Najdorf/Scheveningen türevi bir konumu beyazla oynayan Korobov'un ''fazladan bir hamle'' sahibi olması, konumu yeniliklerle açık bir hâle getiriyor. Siyah adına daha iyisi: } (7... g4 { olurdu. } 8. b5 gxf3 9. bxc6 fxg2 10. Bxg2 bxc6 11. Bb2 Rg8 12. Bf3 Bd6 $17 { Fazla piyona karşılık beyazın ciddi bir kompansasyonu yoktur. }) 8. Bb2 Bg7 9. Be2 f5 10. Nfd2 O-O 11. Nc3 Be6 12. Rc1 Nxc3 13. Rxc3 Ne7 14. e4 Ng6 15. exf5! Bxf5 16. g3! { [%cal Rg6f4] } 16... Bh3 17. Ne4! $16 { 15. exf5!, 16. g3! ve 17. Ne4! hamlelerini bulan Korobov, pozisyonun hakkını verdi ve üstün konum elde etmeyi başardı. Her ne kadar Korobov oyunun devamında konumun eşitlenmesine engel olamasa da oyunsonunda Erigaisi'nin yaptığı kaba hata üzerine kazanmayı bildi. }

[Event "World Blitz 2019"] [Date "2019.12.29"] [White "Evgeny Tomashevsky"] [Black "Alexander Grischuk"] [Result "*"] [Variant "Standard"] [ECO "A20"] [Opening "English Opening: King's English Variation"] [ChapterName "Tersten Alapin"] [ChapterURL "https://lichess.org/study/wlA44Flg/A7AEczuU"] [Annotator "https://lichess.org/@/hayir_olayneyani"]

1. c4 e5 2. g3 c6 3. Nf3 e4 4. Nd4 { 1. e4 c5 2. c3 Nf6 3. e5 Nd5 biçiminde ilerleyen Sicilya Alapin konumunun tersten hâlinde Beyazın fazladan g3'ü var gibi düşünebiliriz. ''Yarım tempo neyi değiştirir ki?'' diye düşünebilirsiniz. Ancak oyunun ilk 30 hamlesinde Tomashevsky o kadar incelikli oynuyor ki, Grischuk bir anda kendini kötü pozisyonda buluyor. } 4... d5 5. cxd5 Qxd5 6. Nc2 Nf6 7. Nc3 Qe5 8. Bg2 Na6 9. O-O Be7 10. d3 exd3 11. Qxd3 Nc5 12. Qd4 Qxd4 13. Nxd4 O-O 14. Bf4 g6 15. b4 Ne6 16. Nxe6 Bxe6 17. b5 Nd5 18. Nxd5 cxd5 19. Rfd1 Rfd8 20. Rac1 Rd7 21. Be5 f5 22. Bd4 Kf7 23. e3 Bd8 24. Rc2 Bb6 25. a4 Ke7 26. f4 Rad8 27. Kf2 Ra8 28. Rdc1 Rad8 29. Ke2 Ra8? { Siyahın e6 karesindeki kötü fili ve d5 karesindeki izole piyonu göz önünde bulundurulursa Grischuk'un bu kritik anı değerlendirip } (29... Bxd4 $7 30. exd4 Ra8 { varyantına girmesi gerekirdi. Bu konumda Siyahın kötü fili olsa da kendisinin berabere şansları olurdu. }) 30. Kd3 $16 { Konumu incelikle işleyen Tomashevsky, üstün konum elde edip sonrasında kazanmayı bildi. }

[Event "7th Gashimov Memorial Rapid"] [Date "2021.12.19"] [White "Richard Rapport"] [Black "Fabiano Caruana"] [Result "1-0"] [Variant "Standard"] [ECO "C42"]

1. e4 e5 2. Nf3 Nf6 3. d3 Nc6 4. g3 d5 5. exd5 { İncelediğimiz ilk oyunda fazladan hamle sahibi olan tarafın dezavantajlı olduğu bir ara varyant görmüştük. Siyah ...Be6 oynamamış olmayı, tersten hâli standart olan bir konumda ...Ne6 oynayıp değerlendirebilmişti. Burada ise durum tamamen farklı. Konumumuz Tersten Pirc Savunması konumu. Ancak beyaz e4'ü birinci hamlede sürdüğü için konum tamamen sıra dışı bir hâle geliyor. Aynı konuma siyahla girmek istesek: 1. e4 d6 2. d4 Nf6 3. Nc3 g6 4. Nf3 e5?? olurdu çünkü piyon boşta. Tahtada şu an oluşan konumda Beyaz tam burada e4 sürmüş ve exd5 alacak vakit bulmuş gibi, sanki tahtada bir taraf iki hamle art arda yapmış gibi düşünebiliriz. } 5... Nxd5 6. Bg2 Bd6 7. O-O O-O 8. a3 Re8 9. b4 Bg4 10. h3 Bh5 11. Bb2 f5 12. c4! $16 { Dünyadaki en iyi teorisyenlerden Caruana'nın imza açılışlarından biri olan Petroff Savunması'na karşı, yaratıcılığı çok yüksek bir oyuncu olan Rapport, tersten Pirc Savunması ile istediğini aldı. Bu oyunu sonuna kadar inceleyeceğiz. Bitiriş de gerçekten harikulade. } 12... Nf6 13. Nbd2 Bf8 14. Qc2 e4 15. dxe4 fxe4 16. Ng5 Nd4 17. Bxd4 Qxd4 18. Ndxe4 Bg6 19. Rad1 Qe5 20. f4 Qe7 21. f5 Nxe4 22. Nxe4 Bf7 23. f6 Qe5 24. Rd7 g6 25. Qd2 Bd6 26. Rxd6!! { [%cal Gd2h6] } 1-0

[Event "Titled Tuesday INT op 4th"] [Date "2020.08.04"] [White "David Anton Guijarro"] [Black "Ngoc Truong Son Nguyen"] [Result "*"] [Variant "Standard"] [ECO "D04"] [Opening "Queen's Pawn Game: Colle System"] [ChapterName "Tersten Janowski"] [ChapterURL "https://lichess.org/study/wlA44Flg/BrfWJePS"] [Annotator "https://lichess.org/@/hayir_olayneyani"]

1. Nf3 Nf6 2. d4 d5 3. e3 c5 4. dxc5 Nc6 5. a3!? { Konum bir çeşit Tersten Vezir Gambiti: Janowski Varyantı'na dönüyor. Beyazın niyeti çok açık: aldığı piyonun üstüne yatmak. } 5... a5 6. Nc3 g6? 7. Bb5 $16 (7. Na4 { Partide oynanan Bb5 hamlesi de iyiydi. Ancak biraz daha iyisi Na4 olurdu ve bu konumda geride olduğu piyona karşılık Siyahın neredeyse hiç kompansasyonu yoktur. }) *

[Event "2019 Türkiye Kulüpler Şampiyonası"] [Date "2019.07.17"] [White "Doğan Küçük"] [Black "Özgün Yalçın"] [Result "0-1"] [Variant "Standard"] [ECO "B50"] [Opening "Sicilian Defense: Modern Variations"] [ChapterName "Küçük - Yalçın"] [ChapterURL "https://lichess.org/study/wlA44Flg/UU2AIAPy"] [Annotator "https://lichess.org/@/hayir_olayneyani"]

1. e4 c5 2. Nf3 d6 3. d3 g6 4. g3 Bg7 5. Bg2 Nc6 6. O-O e5 7. c3 Nge7 8. Be3 { Bu konumda 10 dakika kadar düşünüp ...0-0 hamleme karşı rakibimin d4 süremeyeceğini zihnimde ispatladım. Eğer sürerse, ya çok önemli d4-piyonunu ya da kaliteyi kazandığımı görmüştüm. Özgüvenli bir şekilde 8...0-0 oynadım. } 8... O-O 9. d4? { Rakibim maçtan sonraki ayaküstü analizimizde ''Dikkatsiz bir d4 sürdüm, sırf bir hamleden maç kaybettim. Sonrasında ne yaptıysam düzelmedi konum.'' diye kendine serzenişte bulundu. Partideki varyantı 8. hamlem öncesinde hesaplamıştım. } 9... exd4 10. cxd4 Bg4 { Bu hamleden sonra d4-piyonunu dümdüz kaybetmektense, rakibimin dxc5 alıp yarı zorunlu kalite fedasını yapacağı belliydi. Bu yaklaşımdan sonra siyah karelerden kendisi bir miktar kompansasyon yakalıyor. Ancak varyantı önceden gördüğüm için 10...Bg4 oynayıverdim. Maçtan sonra konumu bilgisayar ile incelememde, makine 10...d5! daha iyi diye bağırıyordu. Bu maçı ikinci turda oynamıştım. Güzel de kazanmıştım ya, o yüzden pek üstünde durmadım. ''Oynadığımız partileri niçin sıcağı sıcağına ve kapsamlıca analiz etmeliyiz?'' sorusunun cevabını aldığım bir turnuva oldu ve bu konumun aynısı 9. turda ben beyaz taşlarla oynarken karşıma yine çıktı. Bir sonraki oyunu incelerken tam bu konumun tersten hâlinde duraklayıp analiz edeceğim. Şimdi bu partinin geri kalanını inceleyelim. } 11. dxc5 Bxf3 12. Qxf3 Bxb2 13. Nd2 Bxa1 14. Rxa1 dxc5 15. Bh6 Nd4 16. Qg4 Re8 17. Rb1 b6 18. Bg5 Ne6 19. Be3 Nc6 20. f4 Qd3 21. Kf2 Ned4 22. e5 Rad8 23. Be4 Qc3 24. h4 f5! 25. exf6 Nf5! 26. f7+ Kxf7 27. Nf3 Qxe3+ 28. Kg2 Qxe4 0-1

[Event "2019 Türkiye Kulüpler Şampiyonası"] [Date "2019.07.21"] [White "Özgün Yalçın"] [Black "Yusuf Kemal Eren"] [Result "1-0"] [Variant "Standard"] [ECO "A15"] [Opening "English Opening: Anglo-Indian Defense"] [ChapterName "Yalçın - Eren"] [ChapterURL "https://lichess.org/study/wlA44Flg/ILJ3Ng9B"] [Annotator "https://lichess.org/@/hayir_olayneyani"]

1. c4 Nf6 2. g3 g6 3. Bg2 Bg7 4. Nc3 d6 5. e4 O-O 6. Nge2 e5 7. O-O Be6 8. d3 c6 { İşte 2. turda oynadığım konumun aynısı. Tamam, rakibim yine ...d5 süremiyor. Ama bana da bir hamle lazım. Botvinnik Sistemi'nde ...Nf6, ...d6, ...e5 yapısı varken bir noktada f4 sürmem gerektiğini biliyordum. Ancak hemen f4 sürersem ...Qb6+ hamlesi can sıkıcı olabilirdi. Ben de rakibimin ...Ng4'ünü de ...Bg4'ünü de engellemek için fazla hamlemi h3'ten yana kullandım. Bakın neler oluyor! } 9. h3 d5? { 9... d5? kötü hamle ama gel de değerlendir! İkinci turdaki ...exd4 cxd4 d5 varyantını içselleştirebilseydim bu konumda da exd5 cxd5 d4 varyantını bulabilirdim. Aynı konsepti uygulasam yine üstün kalırım deyip çok üstünde durmadım ve... } 10. exd5 cxd5 11. Bg5? { varyantına girdim. } (11. d4 $16) 11... dxc4 12. dxc4 (12. Bxb7 Nbd7 13. Bxa8 Qxa8 14. Kh2 Qf3 15. Bxf6 (15. dxc4?? Qf5 $19 { [%cal Gf5h3,Gf5g5] }) 15... Nxf6 16. dxc4 Bxc4 $44 { Rakibimin sahip olduğu çift fil, benim koordine olamamış kale-at ikilime karşı büyük karşı oyun yaratırdı. }) (12. Bxf6 Bxf6 13. Bxb7 Nd7 14. Bxa8 Qxa8 15. dxc4 Nb6 16. Nd5 Nxd5 17. cxd5 Bxd5 { Benzer şekilde, bu konum da ürkütücü görünüyor. }) 12... Qc8! { Rakibim bir hamleyle b7'yi koruyor, c4'ü ve h3'ü istiyor. Fazla hamlemi h3'ten yana kullandım ve konumun karakteri tamamen değişti. Küçük detaylar ne kadar önemli, değil mi? Neyse ki, burada tamı tamına 25 dakika düşündüm ve konumdaki en iyi hamle olan 13. Qb3'ü bulabildim. } 13. Qb3 Nc6 14. Nd5 Nd7 15. Rac1 f6 16. Be3 Rf7 17. a3 Nf8 18. Kh2 g5 19. Qa2 Ng6 20. Nec3 f5 21. Bxg5?? (21. Nb5 $14) 21... f4! 22. Ne4 f3! 23. Bh1 Bxh3 24. Rfd1 Qf5! 25. Qb1 Qg4! 26. Nef6+ Bxf6 27. Nxf6+ Rxf6 28. Bxf6 Nd4?? { Rakibim bu konumda } (28... Rf8! { oynamış olsaydı, turnuvanın ikinci turunda oynadığım ve deneyimlediğim konumu üstelik bir hamle önden kaybedecektim. }) 29. Rxd4 $7 exd4 30. Qd3 $7 $18 Bg2 31. Bxg2 fxg2 32. Qxd4 Qe2 33. Qd5+ Kf8 34. Kxg2 Re8 35. Bg5 Re6 36. Qf3+ Qxf3+ 37. Kxf3 Ne5+ 38. Kg2 Nd3 39. Rd1 Nxb2 40. Rd7 h6 41. Bf4 Nxc4 42. Rxb7 a6 43. a4 Nb6 44. Rh7 h5 45. Rxh5 Nxa4 46. Rh6 Kf7 47. Rxe6 Kxe6 48. Bd2 Nc5 49. f4 Nb3 50. Bc3 a5 51. g4 a4 52. Bb2 Nd2 53. f5+ Kf7 54. Kg3 Nc4 55. Bd4 a3 56. Kf4 a2 57. g5 Na3 58. g6+ Kg8 59. f6 Nc2 60. f7+ Kf8 61. Bc5+ { Görüldüğü üzere bu iki oyunu da kazanmış olmam, iki oyunda da en doğru biçimde oynadığım anlamına gelmiyor. Sadece siyahın 10. hamlesi sonrasında oluşan spesifik konumda, 11.d4 oynamam gerektiğini acı bir tecrübe yerine şanslı bir tecrübe ile öğrendiğim anlamına geliyor. } 1-0

Özetle, siyahla oynanan savunmaları fazla hamle sahibi olacak şekilde beyazla oynamanın artıları da, eksileri de, nötr etkileri de var. Sizlere naçizane tavsiyem, bahsi geçen fazla hamlenin avantaj verdiği konumları ayıklayıp bu konumları beyazla oynamaya bir göz atmanız.

Esen kalın.