AVRO 1938: Tarihin en güçlü turnuvası

Bu yazı ilk olarak 2016 yılında Satrançsever dergisinin 2. sayısında yayınlanmıştır.

Bu yazıda gelmiş geçmiş en güçlü* turnuvalardan kabul edilen AVRO 1938 satranç turnuvasını ele alacağız. Oyuncuların gücü bakımından ender sayılabilecek turnuva, dünyanın en iyi sekiz oyuncusunu bir araya getiriyordu: üç dünya şampiyonu Alekhine, Capablanca, Euwe, geleceğin şampiyonu Botvinnik, "yeni Morphy" Keres, Fine, Flohr ve Reshevsky. Her oyuncu birbiriyle ikişer oyun oynayacaktı ve turnuva Hollanda'nın değişik kentlerinde sürecekti.

O zamanlar 48 yaşındaki Alekhine ve ellisinde olan Capablanca için zorlayıcı olan bu koşullarda gençler ilk sıraları elde ediyordu. Turnuvayı kayıpsız tamamlayan Keres ve turnuvaya 5 galibiyet ve bir beraberlik ile başlayan Fine turnuvayı 8,5/14 ile birinci tamamlayacak, ancak eşitlik bozmada aralarındaki maçta 1,5-0,5 sonucuyla Fine karşısında galip geldiği için Keres şampiyonluğu kazanacaktı.

Gelecekteki dünya şampiyonu Botvinnik 7,5 puanla onları takip ediyor ve o sıralar dünya şampiyonu unvanını elinde bulunduran Alekhine ise 7 puanla ancak dördüncülüğü paylaşıyordu. Capablanca ise 6 puanla eski formunu ve sağlığını arıyordu, zira turnuva sırasında sağlık problemleri yaşıyordu. Keres 22, Fine ise 24 yaşındaydı ve gençler yeni bir neslin satranç dünyasını sarsacağının sinyallerini veriyorlardı.

Turnuva salonunda, turnuvayı kazanan oyuncunun dünya şampiyonu ile oynama hakkı elde etmesi gerektiği dedikoduları dolaşıyor olsa da bu asla resmiyete kavuşmadı. Alekhine 1946 yılında hayata gözlerini yumduğunda hâlâ dünya şampiyonu unvanını taşıyordu. İlginç bir şekilde hakkında pek az yazılı kaynağa sahip olduğumuz turnuvanın unutulmaz hamlelerine geçelim.

İlk oyun satranç ders kitaplarında sık karşılaşılan bir oyun. Oyunsonu tekniği bakımından oldukça öğreticidir.

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.15"] [Round "7"] [White "Botvinnik, Mikhail"] [Black "Alekhine, Alexander"] [Result "1-0"] [ECO "D41"] [PlyCount "101"] [EventDate "1938.11.06"]

1. Nf3 d5 2. d4 Nf6 3. c4 e6 4. Nc3 c5 5. cxd5 Nxd5 6. e3 Nc6 7. Bc4 {Maç için hazırlanmış yenilik!} cxd4 (7... Nf6 {"Eğer siyah 7...Nf6 oynasaydı, Kabul Edilmiş Vezir Gambiti'ne dönüşürdü, sanırım rakibim bunu gözden kaçırdı." --Botvinnik. (1.d4 d5 2.c4 dxc4 3.Nf3 Nf6 4.e3 e6 5.Bxc4 c5 6.Nc3 Nc6 kastediliyor olmalı.)}) 8. exd4 {Botvinnik'in favorisi izole vezir piyonu. Botvinnik'ten önce oyuncular izole vezir piyonuyla oynamaktan kaçınıyorlardı. Kasparov'a göre Botvinnik aktif taş oyunuyla izole vezir piyonunun zayıflığının fazlasıyla karşılandığını sürekli şekilde kanıtlayan ilk oyuncu olmuştur.} Be7 9. O-O O-O 10. Re1 b6 $6 {Vezir kanadındaki beyaz kareleri zayıflatıyor. Botvinnik'in tepkisi öğretici.} ( 10... Nxc3 11. bxc3 b6 {oynamalıydı. --Botvinnik. Ayrıca bu konuma Caro-Kann Savunması'nın Panov Atağı varyantından da ulaşılabildiği günümüzde 10... Bf6 hamlesinin ana varyant olduğu söylenebilir.}) 11. Nxd5 $1 exd5 12. Bb5 Bd7 $6 13. Qa4 Nb8 {Beyaz kareli fillerin değişimi kaçınılmaz. Beyazın beyaz kareli filleri değiştirmek istemesinin sebebi birkaç hamle sonra daha iyi anlaşılacak.} (13... Rc8 14. Bf4 {ve ardından Rac1.}) 14. Bf4 Bxb5 15. Qxb5 a6 16. Qa4 Bd6 {"a6-piyonu üzerindeki baskıyı koruyor ve Bxb8 ile piyon kazanmayı tehdit ediyor. Siyahın tek yapabileceği taş değiştirmeye çalışmak." --Botvinnik.} 17. Bxd6 Qxd6 18. Rac1 Ra7 19. Qc2 $1 { [#] "c-hattı e-hattından çok daha önemli, gelecekte e7 karesini şah koruyabilecekken c7 tehlikelere daha açıktır." --Botvinnik.} Re7 (19... Nd7 20. Qc6 {Bunun gibi bir varyant sayesinde beyaz kareli fillerin değişiminin 10...b6 sürüşüyle zayıflayan beyaz karelerin kullanıma açılması, izole d5 piyonunun temel koruyucusundan yoksun kalması, siyahın atını oyuna girmekte ve taşları arasındaki uyumu sağlamakta zorlanmasıyla anlayabiliyoruz.}) 20. Rxe7 Qxe7 21. Qc7 Qxc7 22. Rxc7 {"Alekhine doğru bir şekilde kalenin kendi başına ciddi bir zarar veremeyeceğini ve kaleyi yedinci yataydan sökebileceği değerlendirmesini yapıyor." --Kasparov.} f6 $1 23. Kf1 (23. Rb7 $2 Rc8 24. Kf1 b5 {"siyah c-dikeyini kontrol ediyor ve onun için bütün tehlike sona erdi." --Kasparov.}) 23... Rf7 24. Rc8+ Rf8 25. Rc3 $1 {Kale uygun bir zamanda yedinci yataya geri dönmek üzere çekiliyor.} g5 {Bu sürüş yeni zayıflıklar yaratabilir fakat Alekhine yedinci yataydaki tehlikeden piyonlarını sürerek kurtulmak istiyor.} (25... Nd7 26. Rc7) 26. Ne1 h5 (26... h6 27. Nc2 Kf7 28. Ne3 Ke6 29. g4 {ve Nf5. Fakat şimdi Botvinnik'ten muhteşem bir hamle geliyor...}) 27. h4 $3 { [#] h5'i sabitliyor ve şah kanadında zayıflık yaratmaya çalışıyor.} (27. Nc2 Kf7 28. Rc7+ Ke6 {Siyah konumunu geliştirmiş olurdu.}) 27... Nd7 (27... Kf7 28. hxg5 fxg5 29. Nf3 Kf6 30. Ne5) (27... gxh4 $2 28. Nf3) 28. Rc7 Rf7 29. Nf3 $1 g4 30. Ne1 {f4-karesini zayıflatmayı başardı, şimdi oraya yöneliyor.} f5 31. Nd3 f4 {"f4-karesini savunuyor, fakat f4-piyonu artık zayıflıklar listesine ekleniyor." --Kasparov.} 32. f3 $1 {"Botvinnik Nb4 ile piyon kazanmanın cazibesine kapılmıyor, yeni bir zayıflığı daha sabitliyor. Büyük materyal kazancının uzakta olmadığını görüyor." --Kasparov.} gxf3 33. gxf3 a5 {Nb4'ü kesiyor.} 34. a4 Kf8 35. Rc6 Ke7 36. Kf2 Rf5 37. b3 { "Acele etmeye hiç gerek yok." --Kasparov} Kd8 38. Ke2 Nb8 39. Rg6 $1 (39. Rxb6 $6 Kc7 40. Rg6 Nc6 {karşı şanslarla.}) 39... Kc7 40. Ne5 Na6 {Oyun burada ajurne oluyor. Botvinnik notlarında, Alekhine'in kendisine gelip eğer 41.Rg5! hamlesini oynadıysa terk edeceğini söylüyor. Botvinnik ise eğer hamleyi söylerse zarfa konulan hamlenin gizliliği ortadan kalkacağından tartışmayı sürdürmediğini belirtiyor. Zira 41.Rg5 daha çabuk kazanıyor. } 41. Rg7+ Kc8 42. Nc6 Rf6 43. Ne7+ Kb8 44. Nxd5 {Sonunda önce piyonu sonra oyunu kazanıyor.} Rd6 45. Rg5 Nb4 46. Nxb4 axb4 47. Rxh5 Rc6 (47... Rxd4 48. Rf5 $1 Kb7 49. Rf6 Kc7 50. h5 {--Kasparov}) 48. Rb5 Kc7 49. Rxb4 Rh6 50. Rb5 Rxh4 51. Kd3 {"Turnuvada oynadığım 14 oyundan yalnızca birinde rakibimin benden daha iyi oynadığını hissettim; yedinci turda Botvinnik'le olan oyunumda." --Alekhine.} 1-0

Şimdi Botvinnik'in "hayatımın oyunu" dediği partiye gidelim.

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.22"] [Round "11"] [White "Botvinnik, Mikhail"] [Black "Capablanca, Jose Raul"] [Result "1-0"] [ECO "E49"] [PlyCount "81"] [EventDate "1938.11.06"] [EventType "tourn"] [EventRounds "14"] [EventCountry "NED"] [SourceTitle "Tournaments"] [Source "ChessBase"] [SourceDate "2004.03.11"] [SourceVersion "1"] [SourceVersionDate "2004.03.11"] [SourceQuality "1"]

1. d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nc3 Bb4 4. e3 d5 {4... c5, 4... 0-0, 4... b6 günümüzde daha sık oynanan, esnek hamleler. Bu şekilde siyah merkezdeki piyon formasyonunu belirleme işini daha sonraya bırakıyor.} 5. a3 Bxc3+ 6. bxc3 c5 7. cxd5 exd5 8. Bd3 O-O 9. Ne2 b6 {"Siyah için en can sıkıcı taş olan Bd3'ü değiştirmek istiyor." --Botvinnik.} 10. O-O Ba6 {Kasparov'un öğretici yorumuna yer verelim: "1920-1930'ların kabul edilen standartları içerisinde siyahın kesinlikle şikâyet etmesi gereken hiçbir şeyi yok. İyi piyon yapısı, rahat gelişimi var ve fark edilebilir zayıflığı yok. Beyazın tek bir somut tehdidi bulunmuyor. Fakat Botvinnik beyazın f2-f3 ve e3-e4-e5 ile güçlü bir saldırı elde edebileceğini öngördü. İnanmıyor musunuz? Peki, en azından bu konuda büyük Capa ile aynı fikirdesiniz..."} 11. Bxa6 Nxa6 12. Bb2 $6 ({Kasparov'a göre} 12. Qd3 {daha doğru olurdu, bu hamle siyaha vezir kanadında inisiyatifi ele geçirme şansı veriyor.}) 12... Qd7 13. a4 {Zorunlu, aksi takdirde Qa4 vezir kanadını bloke ederdi.} Rfe8 $6 {...ve "Capablanca'dan şaşırtıcı bir hata" --Botvinnik.} (13... cxd4 14. cxd4 Rfc8 {fikir Rc4-Rac8 --Kasparov. Beyaz merkezde hazırladığı saldırıyı unutabilir.}) 14. Qd3 c4 {Botvinnik notlarında bu hamlenin konumsal bir hata olduğunu belirtiyor ve Qb7 hamlesini öneriyor. Siyah yaptığı hamleyle Nb8-Nc6-Na5-Nb3 manevrasını hazırlıyor ve beyazın merkezde karşı oyununun etkili olmayacağını umuyor. Kasparov'un bu noktadaki yorumu çok öğretici: "Capablanca'nın seçimi tarihî bir güdüye dayanıyor: 50 yaşındaki eski dünya şampiyonu uzun kariyeri boyunca 'gizli dinamik faktörlerle' karşılaşmadı; eşsiz sezgisi ve zengin tecrübesi sonuca varamadı ve oluşan konum hakkında tehlike sinyali yollamadı. Capa, kendisinin de söylediği gibi, 'zihinler savaşına' başladı ve bu savaşı kazanmak istiyordu."} 15. Qc2 Nb8 16. Rae1 Nc6 17. Ng3 Na5 18. f3 Nb3 {Siyah planladığı gibi a4-piyonunu düşürüyor ve beyaz merkezde karşı oyununa başlıyor.} 19. e4 Qxa4 20. e5 Nd7 21. Qf2 {"Siyah 21...Nbc5 ile atın konumunu geliştirmek istediği için zorunlu." --Botvinnik.} g6 22. f4 f5 { Beyazın f5 tehdidini engelliyor ve savunma olanakları için e-dikeyinin açılmasını sağlıyor.} 23. exf6 $1 Nxf6 24. f5 $1 Rxe1 25. Rxe1 Re8 $1 (25... Rf8 26. Qf4 Qa2 27. fxg6 Qxb2 28. g7 Kxg7 29. Nf5+ Kh8 30. Qd6 Rf7 31. Qxf6+ $1 {--Kasparov}) 26. Re6 $1 {Harika! Yine de kazanmak için tek şans.} Rxe6 27. fxe6 Kg7 28. Qf4 Qe8 29. Qe5 (29. Qc7+ {Makineye göre bu hamle daha kuvvetli olabilir. 29...h6 hamlesinden sonra oluşabilecek karışıklıklardan kaçınıyor.} Kg8 30. Qe5 {ve Ba3.}) 29... Qe7 $2 { [#] Bu hatadan sonra tarihî konuma ulaşıyoruz. Yine de burada 29...h6! hamlesinden sonra beyazın işinin hiç de kolay olmadığını belirtelim.} (29... h6 30. Ba3 Qd8 {Qc7'yi kesiyor, 31.e7 Qd7 hazırlıyor, aynı zamanda Na5-Nc6 planlıyor.} 31. Qf4 $1 (31. h4 Na5 32. h5 Nc6) 31... b5 (31... Na5 32. Bc1 $1 g5 33. Nh5+ Kg6 34. Qf3 Qe7 35. Nxf6 Qxf6 36. Qxd5 $18) 32. h4 a5 33. Qe5 b4 34. cxb4 c3 35. b5 c2 36. Ne2 Nd2 37. b6 Nc4 (37... Qxb6 38. Bf8+) 38. Qf4 Nxb6 39. Bc1 $18 ) 30. Ba3 $3 {Tarihe geçen saptırma hamlesi! Botvinnik her şeyi sonuna kadar hesaplamış gibi görünüyor.} Qxa3 31. Nh5+ gxh5 32. Qg5+ Kf8 33. Qxf6+ Kg8 {Botvinnik bu konumda en etkili hamle sıralamasını hesaplarken Capablanca'nın sahnede dolaştığını, Euwe'nin ona yaklaşıp "nasıl gidiyor?" diye sorduğunu ve Capablanca'nın elleriyle "her şey olabilir" anlamına gelecek bir yanıt verdiğini belirtiyor. Botvinnik, Capablanca'nın bu konuşmayı kendisinin görmesini umduğunu aktarıyor. Capa son kozunu kullanıyor ve Botvinnik'e psikolojik baskı uygulayarak konumun belirsiz olduğuna inandırmak istiyor ve onu hata yapmaya zorluyor. Günümüzde oyuncuların bu şekilde konuşmaları yasak olduğundan oldukça ilginç bir tablo ortaya çıkıyor.} 34. e7 Qc1+ 35. Kf2 Qc2+ 36. Kg3 Qd3+ 37. Kh4 Qe4+ 38. Kxh5 Qe2+ 39. Kh4 Qe4+ 40. g4 Qe1+ 41. Kh5 1-0

Botvinnik bu galibiyetlerden sonra Alekhine ile dünya şampiyonluğu unvan maçı için oynayabileceğini düşünüyor ve bu amaçla Flohr eşliğinde şampiyonla bir görüşme ayarlıyor. Ancak iki oyuncu anlaşmış görünseler de araya giren İkinci Dünya Savaşı böyle bir karşılaşmayı olanaksız kılıyor.

Satranç dünyasına meteor gibi düşen ve satranç basını tarafından "yeni Morphy" olarak adlandırılan Paul Keres'e geçelim. Capablanca'nın muhakemesini "istikrarsız", hayal gücünü ise "muazzam" bulduğu "kuzeyin satranç harikası" Paul Keres, saldırgan tarzına rağmen bu turnuvada mağlubiyet yaşamayan tek oyuncuydu. Şimdi onun Capa karşısında elde ettiği zaferi izleyelim.

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.14"] [Round "6"] [White "Keres, Paul"] [Black "Capablanca, Jose Raul"] [Result "1-0"] [ECO "C09"] [PlyCount "75"] [EventDate "1938.11.06"] [EventType "tourn"] [EventRounds "14"] [EventCountry "NED"] [SourceTitle "Tournaments"] [Source "ChessBase"] [SourceDate "2004.03.11"] [SourceVersion "1"] [SourceVersionDate "2004.03.11"] [SourceQuality "1"]

1. e4 e6 {Capablanca'nın turnuvalara giderken kullandığı ve Satrancın Esasları kitabında önerdiği "tek açılış kuralı" bu turnuvada da geçerlidir. Üçüncü Dünya Şampiyonu bir turnuva boyunca seçilen savunmadan vazgeçmemeyi öneriyordu ve kendisi de bu turnuva boyunca 1.e4 hamlesine karşı Fransız Savunması'ndan vazgeçmemişti.} 2. d4 d5 3. Nd2 c5 4. exd5 exd5 5. Ngf3 Nc6 6. Bb5 Qe7+ {7.Qe2 Qxe2 ile basitçe eşitlemeyi umarak.} 7. Be2 $1 cxd4 (7... Qc7 8. O-O Nf6 {Önceleri Korchnoi tarafından savunulmuş devam yolunu günümüzde Zvjaginsev'in başarıyla kullandığını görüyoruz.}) 8. O-O Qc7 9. Nb3 Bd6 $6 {Yukarıda sözü geçen Büyükustalar fili e7-karesinde tercih ediyorlar. Bu oyunun analiziyle bu durum daha iyi anlaşılabilir.} 10. Nbxd4 a6 11. b3 (11. c4 $1 {Burada muhteşem Tal - Zaitsev partisini hatırlamakta fayda var. Mikhail Tal bu partide siyahın gecikmiş gelişimini konumu etkili bir şekilde açarak cezalandırıyor.} Nf6 (11... Nge7 {daha iyi savunma şansları ile.}) 12. Bg5 Ne4 13. cxd5 Nxd4 14. Qxd4 Nxg5 15. Qxg7 Nxf3+ 16. Bxf3 Rf8 17. Rac1 Bxh2+ 18. Kh1 Qd6 19. g3 Bxg3 20. fxg3 Bf5 21. Rfe1+ {1-0 (21) Tal,M-Zaitsev,A Moscow 1969}) 11... Nge7 12. Bb2 O-O 13. Nxc6 $1 {İzole d5 piyonuna karşı oynamak yerine vezir kanadında ayrık a6 ve c6 piyonlarına oynuyor.} bxc6 14. c4 $1 Be6 $6 {"Çok pasif." --Kasparov} (14... Bg4 $2 15. Qd4 $18) (14... Rd8 15. cxd5 Nxd5 16. Qd4 Bf8 17. Rfe1 Nf4 18. Qe4 Nxe2+ 19. Rxe2 Rd5 {daha iyi şanslarla.}) 15. Qc2 dxc4 16. Bxc4 Bxc4 17. Qxc4 Rfb8 18. h3 Rb5 19. Rac1 Rc8 20. Rfd1 Ng6 21. Nd4 Rb6 {[#]} ({ "Capablanca } 21... Rd5 22. Nxc6 Rxd1+ 23. Rxd1 Qxc6 24. Rxd6 $1 {ile beyazın bir piyon fazla ve iyi konumda olduğu devam yolunun kaybettiğini fark etti ve materyal kaybetmeyen tek devam yolunu tercih etti. Şimdi beyaz siyah şaha tehlikeli bir saldırı başlatıyor" --Keres.}) {Beyazın taşları bitirici vuruş için hazır bekliyor ve Keres bu fırsatı kaçırmıyor!} 22. Ne6 $3 {Mükemmel!} Qb8 { "Capablanca, bu güçlü savunma hamlesini hemen hemen düşünmeden oynadı. Belli ki bunu öncesinden hazırlamıştı." --Keres} 23. Ng5 $6 ({"Siyahın temel fikri:} 23. Nxg7 Be5 $1 24. Bxe5 Nxe5 (24... Qxe5 25. Qg4) 25. Qc3 Kxg7 26. f4 Rb5 {devamyolu siyaha beraberlik için iyi şanslar verirdi." --Keres. Fakat Kasparov burada bile 27. Re1'den sonra beyazın kazanabileceğini düşünüyor.}) ({Daha "normali":} 23. Nc5 Bxc5 24. Qxc5 $16) 23... Rb7 24. Qg4 Bf4 25. Rc4 Rb5 $2 ({Daha iyisi} 25... Re7 26. Nxh7 Bh2+ 27. Kh1 Kxh7 28. g3) 26. Nxf7 ({Zaman sıkışmasında Keres} 26. Rxf4 $1 Rxg5 (26... Nxf4 27. Nxf7 Ng6 28. Nh6+ Kh8 29. Rd7) 27. Qxg5 Qxf4 28. Rd8+ Rxd8 29. Qxd8+ Nf8 30. Ba3 c5 {31.Bxc5 Qc1 hamlesini gördüm ve bunu oynamaktan vazgeçtim, diyor. Fakat bir hamle ilerisinde} 31. Qc8 $1 $18 { kazanır.}) 26... Re8 (26... Kxf7 27. Rd7+) 27. g3 Qc8 ({"Siyah zaman sıkışmasında 27... Bxg3 ile son şansını denemeliydi." --Keres} 27... Bxg3 28. Qxg3 Qxg3+ 29. fxg3 Kxf7 30. Rf1+ Kg8 31. Rxc6 $18) 28. Rxf4 Qxg4 29. Rxg4 Kxf7 30. Rd7+ Re7 31. Rxe7+ Kxe7 32. Bxg7 Ra5 33. a4 Rc5 34. Rb4 Ke6 35. Kg2 h5 36. Rc4 Rxc4 37. bxc4 Kd6 38. f4 1-0

Bu oyundan sonra yedinci turda turnuvaya mükemmel bir başlangıç yapan Reuben Fine ile oynayan Keres, eşitlik bozmada turnuvayı kazanmasını sağlayacak galibiyeti elde ediyor.

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.15"] [Round "7"] [White "Fine, Reuben"] [Black "Keres, Paul"] [Result "0-1"] [ECO "C86"] [SetUp "1"] [FEN "5k2/6pp/8/5p2/2p5/3nNP2/1p2Kb1P/1R6 b - - 0 37"] [PlyCount "41"] [EventDate "1938.11.06"] [EventType "tourn"] [EventRounds "14"] [EventCountry "NED"] [SourceTitle "Tournaments"] [Source "ChessBase"] [SourceDate "2004.03.11"] [SourceVersion "1"] [SourceVersionDate "2004.03.11"] [SourceQuality "1"]

{[P]} 37... c3 $1 {Siyahın büyük materyal üstünlüğü olduğu konumda kazandıran forse devam yolunu hesaplamak önem taşıyor.} 38. Nc2 (38. Kxd3 Bxe3 39. Kxc3 Bc1 {ve siyah şah oyunu bitirir.}) 38... Ne1 $3 {Hemen kazanan tek hamle!} 39. Na3 Bc5 $6 (39... Bh4 {Makine basitçe şahı oyuna getirmeyi planlayan bu hamlenin kazandırdığını söylüyor.}) 40. Kxe1 $6 (40. Rxe1 $1 Bxa3 41. Kd3 Bb4 42. Kc2 Kf7 {Makineye göre siyahın üstünlüğü kesin olsa da kazanması kolay olmayabilirdi.}) 40... Bxa3 41. Kd1 Bd6 {Siyah Bxh2 dışında, basitçe Bf4-Bc1 ile oyunu bitirmek istiyor.} 42. Kc2 Bxh2 43. Rh1 (43. Kxc3 Be5+ {Siyahın şah kanadındaki piyonlarıyla kolayca kazanır. Bu yüzden beyaz şah kanadındaki piyonları azaltmaya çalışıyor.}) 43... Be5 44. Rxh7 Kf7 45. Rh1 g5 46. Re1 Kf6 47. Rg1 Kg6 48. Re1 Bf6 49. Rg1 g4 50. fxg4 f4 51. g5 Bd4 52. Rd1 Be3 53. Kxc3 Bc1 54. Rd6+ Kxg5 55. Rb6 f3 56. Kd3 Kf4 57. Rb8 Kg3 (58. Kc2 f2 59. Rg8+ Kf3 60. Rf8+ Bf4 $19) 0-1

Turnuvaya 5,5/6 ile mükemmel bir başlangıç yapan Reuben Fine, turnuvanın ikinci yarısında aynı performansını sürdürememiş ve sekiz oyunda yalnızca üç puan alarak Keres ile birinciliği paylaşmıştı. Buna sebep olarak Reuben Fine'ın turnuva için fiziksel hazırlığının yetersiz olduğu öne sürülmüştü. Dünyanın en güçlü oyuncularının yer aldığı turnuvada her yönden hazırlıklı olmalısınız.

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.12"] [Round "4"] [White "Euwe, Max"] [Black "Fine, Reuben"] [Result "0-1"] [ECO "D43"] [SetUp "1"] [FEN "3r4/pp3pk1/2p3p1/7p/2P2b2/1P1B1P2/P4P2/3R1K2 b - - 0 31"] [PlyCount "33"] [EventDate "1938.11.06"] [EventType "tourn"] [EventRounds "14"]

{ [P] Siyahın piyon önde olduğu bu finalde Reuben Fine dünya şampiyonu unvanını elinde tutan rakibini, ters renkli fillerin varlığına rağmen güzel bir şekilde yeniyor.} 31... h4 $1 {Beyaz şah uzak geçeri durdurmak zorundayken siyah şah zayıflamış vezir kanadına dalış yapacak.} 32. Kg2 f5 33. Kh3 Kf6 34. Kg2 Rd4 35. Kh3 g5 36. Bc2 Rxd1 37. Bxd1 Bd6 38. Bc2 Ke5 39. Kg2 Bc5 40. Bd3 a5 41. Bc2 f4 $1 {Piyonların filin rengine konduğu istisnai durumlardan biri.} 42. Bg6 Kd4 43. Bf5 Kc3 44. Bc8 Kb2 45. Bxb7 Kxa2 46. Bxc6 Kxb3 47. Kf1 a4 0-1

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.06"] [Round "1"] [White "Fine, Reuben"] [Black "Botvinnik, Mikhail"] [Result "1-0"] [ECO "C17"] [SetUp "1"] [FEN "r2q1rk1/6pp/2p1pp2/pbP1P3/R7/2Q2N2/2P2PPP/R5K1 w - - 0 20"] [PlyCount "23"] [EventDate "1938.11.06"]

{ [P] Turnuvanın ilk turunda Fine, geleceğin dünya şampiyonu Botvinnik'in Fransız Savunması'nda strateji ve taktik gösterisi sunuyor.} 20. Rd4 $1 { d6-karesine yöneliyor.} (20. Rxa5 $6 Rxa5 21. Qxa5 (21. Rxa5 Qd1+) 21... Qxa5 22. Rxa5 Rd8 $11 {Elbette yetersiz olurdu ve siyahın umduğu devam yoluydu.}) 20... Qe7 21. Rd6 a4 22. Qe3 $1 {Beyazın Nd2-c4 planına karşı siyahın çaresi bulunmuyor!} Ra7 23. Nd2 a3 {Umutsuzluk.} 24. c4 Ba4 25. exf6 Qxf6 26. Rxa3 Re8 27. h3 Raa8 28. Nf3 Qb2 29. Ne5 Qb1+ 30. Kh2 Qf5 31. Qg3 {Siyah taşlar kıpırdayamıyor ve siyah Rf3 karşısında çaresiz.} 1-0

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.20"] [Round "10"] [White "Capablanca, Jose Raul"] [Black "Fine, Reuben"] [Result "1/2-1/2"] [ECO "E34"] [SetUp "1"] [FEN "6R1/5p2/4pk1p/6P1/4p2P/4P1K1/1r3P2/8 b - - 0 39"] [PlyCount "6"] [EventDate "1938.11.06"] [EventType "tourn"] [EventRounds "14"] [EventCountry "NED"]

{Kaçan Fırsat!} 39... hxg5 {Bu konumda Capablanca Rxg5 oynamış ve oyun berabere bitmişti. Beyazın kazanca giden bir yolu olabilir mi?} 40. Rxg5 $4 ( 40. h5 $1 Rb1 41. Kg2 $1 g4 42. h6 Rb5 43. h7 {İlginç olan, normalde sansasyon sayılabilecek bu hatanın turnuva sırasında kimse tarafından fark edilmemesiydi.}) 40... Rb8 41. Kh3 e5 42. Rg1 1/2-1/2

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.27"] [Round "14"] [White "Euwe, Max"] [Black "Capablanca, Jose Raul"] [Result "1-0"] [ECO "E18"] [SetUp "1"] [FEN "r4rk1/pbp1b1pp/np6/3qNp2/3Pp3/4B1P1/PPQ1PPBP/2R2RK1 w - - 0 14"] [PlyCount "51"]

{[P] İki Dünya Şampiyonu arasında geçen mücadele yarı-açık dikeyde geri kalmış piyon konusuna ders örneği teşkil edecek nitelikte. Siyahın a2-piyonunu almak ve yarı-açık dikeyde geri kalmış piyonunu sürmek (... c7-c5) istediği bu konumda, beyazınsa c7'ye baskı uygulamak, siyahın kenardaki atına karşı oynamak ve f3 ile merkezi parçalamak gibi fikirleri var. "Zihinlerin savaşı" başlıyor!} 14. Nc6 $1 Bxc6 (14... Bd6 {Bu değişim için doğru anı beklemek veya Nb8 hamlesini hazırlamak bilgisayarın fikri.} 15. a3 Nb8 { Kenardaki atından kurtulmaya çalışıyor fakat siyah taşlar arasındaki koordinasyon bozuluyor.} 16. Ne5 Bxe5 17. dxe5 c5 18. Rfd1 Qxe5 $2 19. Qc4+ Kh8 20. Qf7 $1 $18 {Atın sorunu, bütün taşların sorununa dönüşüyor!}) 15. Qxc6 Qxc6 ({Yanlış görünen} 15... Qxa2 {bilgisayarın ilk tercihi!} 16. Ra1 Nb4 $1 17. Qxc7 (17. Qxa8 Rxa8 18. Rxa2 Nxa2 19. f3 Nb4 20. fxe4 fxe4 21. Bxe4 Re8 $11) 17... Qf7 18. Rxa7 Nd5 19. Qb7 Rxa7 20. Qxa7 Nxe3 21. fxe3 Bg5 {Beyaz piyon fazla ama ters renkli filler siyahın işini kolaylaştırabilir.}) 16. Rxc6 Rf6 17. Rfc1 Rxc6 18. Rxc6 Bd6 19. a3 $1 {Atı kenarda tutuyor ve uygun durumda b4 hazırlıyor.} Re8 20. Bf4 $1 {c7-piyonunun temel savunucusunu yok etmek istiyor.} Bxf4 21. gxf4 Kf7 22. e3 Re6 23. Rc4 $1 (23. Rxe6 $2 Kxe6 { Aktif şahıyla siyahın kötü olması mümkün görünmüyor. Zaten aktif beyaz kale ile pasif siyah kalenin değiştirilmesi bir hayli mantıksız olurdu.} ) 23... b5 24. Rc3 c6 25. f3 g6 26. fxe4 fxe4 27. a4 $1 bxa4 (27... b4 28. Rc4 {Kenardaki at piyonun savunmasına bağlı kalır. Bu sırada beyaz Kf2, Bh3, Bc8, a5 ile baskıyı artırabilir.}) 28. Rc4 Kf6 29. Rxa4 c5 $2 (29... Nc7 30. Rxa7 Nd5 31. Kf2 {Daha dirençli olurdu. Oyundaki hamle hemen kaybediyor.}) 30. Bf1 cxd4 31. Rxa6 dxe3 32. Rxe6+ Kxe6 33. Bh3+ Kd5 34. Kf1 Kc4 35. Ke2 Kb3 36. Be6+ Kxb2 37. Bg8 a5 38. Bxh7 a4 39. Bxg6 1-0

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.10"] [Round "3"] [White "Botvinnik, Mikhail"] [Black "Reshevsky, Samuel Herman"] [Result "1-0"] [ECO "A25"] [SetUp "1"] [FEN "r1bq1rk1/2p2pb1/2Pp1np1/1N5p/1P6/1Q4PP/1B3PB1/3RR1K1 w - - 0 25"] [PlyCount "25"]

{ [P] Siyahın taşları arasındaki uyum sorununa çözüm bulamadığı bu konumda beyazın bitirici vuruş için her türlü imkânı var gibi görünüyor.} 25. Nxd6 $1 Be6 (25... cxd6 26. c7 {Aynı sonuca götürürdü.} ) 26. Rxe6 $1 fxe6 27. Nf5 $1 Qe8 28. Nxg7 Kxg7 29. Rd7+ Rf7 30. Be5 $1 { Bitirici dokunuş, beyaz basitçe c7'yi almak istiyor. Sonrasında c6-piyonu oyunun kaderini tayin edecek.} Kg8 31. Rxc7 Rxc7 32. Bxc7 Ra1+ 33. Kh2 Ra7 34. Be5 Rf7 35. c7 Nd7 36. Qc2 Rf8 37. c8=Q 1-0

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.19"] [Round "9"] [White "Alekhine, Alexander"] [Black "Capablanca, Jose Raul"] [Result "1-0"] [ECO "C06"] [SetUp "1"] [FEN "r5kr/q2bb1pn/1p2p1Bp/pP1pP2P/N2P1PpN/P3Bn2/1Q4K1/R6R w - - 0 28"] [PlyCount "16"]

{ [P] Önemli Alekhine - Capablanca partilerinden biri daha! Alekhine'in açılıştan itibaren domine ettiği partide bitirişi de öğretici.} 28. Bxh7+ $1 ({Basit} 28. Nxf3 gxf3+ 29. Kxf3 {devam yolu da kazanç olmalı, fakat Alekhine bu "sade" devam yolundan daha fazlasını istiyor.}) 28... Rxh7 (28... Kxh7 29. Qb1+ Kg8 30. Ng6 $18) 29. Ng6 Bd8 30. Rac1 {Plana hemen başlamak için acele etmiyor, yoksa siyah Rc8-Rc4 ile aktifleşecekti.} Be8 31. Kg3 $1 $18 {İşte bu! Beyaz g4 piyonunu aldıktan sonra Nf3 için hikâyenin sonu geliyor. Bu görevi başarıyla yerine getirecek taş ise şahtan başkası değil.} Qf7 32. Kxg4 Nh4 (32... Ng5 33. fxg5 Qf5+ 34. Kg3 Bxg5 35. Rcf1 $18) 33. Nxh4 Qxh5+ 34. Kg3 Qf7 35. Nf3 h5 {Alekhine, Capablanca ile aralarında oynadıkları son oyunu kazanıyor. Aslında bu, Alekhine'in Capablanca karşısında bir turnuvada kazandığı ilk parti! Ölümsüz rakiplerin aralarındaki ciddi oyunlarında son durum 33 beraberliğe karşın 7-7 olarak tarihe geçiyor.} 1-0

[Event "AVRO"] [Site "Holland"] [Date "1938.11.15"] [Round "7"] [White "Capablanca, Jose Raul"] [Black "Euwe, Max"] [Result "1-0"] [ECO "E34"] [SetUp "1"] [FEN "5rk1/pp3ppp/2nr1n2/1B2pq2/8/2B1PP2/PP2Q1PP/2R2RK1 w - - 0 20"] [PlyCount "17"]

{ [P] Beyazın çift fili sayesinde avantajlı olduğu konumda basitçe piyon kazanmanın yolu nedir?} 20. Bxc6 $1 {Fil çiftinin en güzel yanının uygun anda bu avantajı başka bir avantajla takas etmek olduğu söylenir. Beyazlar bu değişimle önce piyonu sonra oyunu kazanıyor.} Rxc6 (20... bxc6 21. Bb4) 21. Qb5 {Piyonu kazanıyor.} Rfc8 22. Qxb7 Qd3 (22... Qe6 {Tehdit Rb6-Ra6 ve Qxa2} 23. e4 $1 Qxa2 24. Ra1 $16) 23. e4 Nh5 24. g3 Qe3+ 25. Kg2 Qg5 26. Kf2 f5 $6 27. exf5 Qxf5 28. g4 $18 {... ve Capablanca bir taş üstün kazanmakta zorlanmadı. } 1-0

Botvinnik'in o yıllarda dünya satrancındaki yükselişi Alekhine ve Capablanca karşısında aldığı muhteşem galibiyetlere bakarak anlaşılabilir.

• Konu üzerine yazılan ChessBase makalesi istatistiklere dayanarak AVRO 1938'i gelmiş geçmiş en güçlü turnuva olarak kabul ediyor.

Faydalanılan kaynaklar:

• Mikhail Botvinnik, One Hundred Selected Games
• Garry Kasparov, My Great Predecessors (Cilt I ve II)
• Chesshistory.com